Floris had een avontuurlijk leven.
Hij veroverde allerlei gebieden.
Hij veranderde regels,
zodat boeren baas werden over hun eigen land.
Hij moordde een heel dorp uit,
op zoek naar het lichaam van zijn vader.
Hij zorgde dat er dijken kwamen,
om het lage land te beschermen tegen de zee.
Hij bouwde kastelen, zoals het beroemde Muiderslot.
Hij werd bondgenoot van Engeland en later van de Fransen.
Floris maakte vrienden van vijanden en vijanden van vrienden.
Dit is een citaat uit ABC van de MIDDELEEUWEN, hoofdstuk 'Floris de Vijfde', met authentieke regelindeling.
Dat van die bondgenootschappen wordt niet verder toegelicht, 'allerlei gebieden' ook niet en waarom hij zo nodig een heel dorp uit moest moorden om het lichaam van zijn vader te vinden evenmin.
Voor welke lezer is dit bedoeld?
Nog een citaat, nu uit ABC van de AARDE, hoofdstukje 'Aardbeving'.
De aarde is een planeet: een grote bol die om de zon draait.
Wij leven op planeet aarde.
Kijk maar onder je voeten.
Daar is ze: planeet aarde.
Onder je voeten beweegt de grond..
Net zo snel als je nagels groeien.
Heel langzaam dus.
Daar merk je helemaal niks van.
Of toch wel?
De aarde lijkt wel op een leren voetbal.
De buitenkant bestaat uit losse stukken.
Die stukken noem je platen.
En nog een, uit het hoofdstuk Uitbarsting.
Teken eens een vulkaan. Ik wacht wel even.
Je mag ook kleur gebruiken. Rood, oranje, geel...
Klaar?
Dan ga ik raden hoe hij eruitziet.
Is het een soort driehoek?
Komt er rook uit je vulkaan?
Dat laatste citaat als voorbeeld van een verteller die zich hier en daar manifesteert, een 'ik' die zich verder niet voorstelt en zo nu en dan de lezer aanspreekt.
In ABC van de MIDDELEEUWEN onder 'Jong' is een antwoord te vinden op de vraag voor wie dit boek is bedoeld.
Hoe oud ben jij?
Zo! Gefeliciteerd!
In de middeleeuwen haalden veel kinderen die leeftijd niet.
Vooral bij de geboorte ging het vaak mis.
Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks.
Vraag maar aan je moeder.
En die had tenminste nog een schoon bed en schone handen.
Dat had in de middeleeuwen heel wat levens kunnen redden.
Kinderen van jouw leeftijd gingen meestal niet naar school.
Meisjes sowieso niet.
Nergens voor nodig, zei de kerk.
Mochten we even denken dat deze boekjes bedoeld waren voor volwassenen die moeite met lezen hebben, dan worden we hier gecorrigeerd.
Vermoedelijk zijn ze bedoeld voor kinderen die moeite met lezen hebben.
Waarom begin anders elke zin op een nieuwe regel,
soms zelfs een bijzin?
In veel oude boekjes voor het eerste leesonderwijs zien we dat ook.
Men dacht dat kinderen dat makkelijk vonden.
Maar dat is een misverstand.
Er zijn allerlei manieren om te schrijven voor mensen(kinderen) die moeite met lezen hebben.
Iedere zin op een nieuwe regel beginnen hoort bij geen enkele manier.
Dus houden wij er ook maar mee op.
Grosso modo zijn er twee categorieën leesproblemen. De ene heeft te maken met een gebrek aan vaardigheid om letters te kunnen onderscheiden, een baaierd aan ernstige leesproblemen die vaak met het containerbegrip dyslexie worden aangeduid. De andere heeft te maken met te weinig kennis van woorden en beeldspraak. In deze laatste categorie bevinden zich relatief veel mensen (jonge mensen) met een andere moedertaal dan Nederlands, maar niet uitsluitend want er zijn ook mensen met Nederlands als moedertaal (of een dialect ervan) die van huis uit weinig taalkennis meekrijgen.
Het is niet direct duidelijk welke categorie kinderen baat zou hebben met de teksten in zowel ABC van de AARDE als ABC van de MIDDELEEUWEN.
Voor beide categorieën moet je vooral eenduidig schrijven. 'Onder je voeten beweegt de grond', hoezo? Staan we op een cakewalk? Doorgaans beweegt de grond onder je voeten niet, tenzij bij een aardbeving. Als de bedoeling was iets over platentektoniek te vertellen: wij bewegen mee met de grond, dus die 'beweegt' niet 'onder onze voeten'. En wat moeten we met een platitude als 'Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks'?
Laten we aannemen dat deze reeks (als het er een wordt...) voor beide categorieën zijn bedoeld. Preciezer: weetgierige maar niet heel leesvaardige kinderen vanaf een jaar of negen.
Voor komende deeltjes dus alvast drie adviezen voor auteur Marc ter Horst.
Ten eerste, laat taal vloeien en begin niet iedere zin op een nieuwe regel. Bouw mooie, korte alinea's.
Ten tweede, vermijd beeldspraak die misverstand teweeg kan brengen. Dit advies voor alle zekerheid, hij heeft er zich al goed aan gehouden.
Ten derde, schrijf geen onzin, zie die grond die onder onze voeten zou bewegen.
O ja, en bedenk dat niet ieder lezertje in de Randstad woont, en CO2 dus niet als seejootwee maar mogelijk gewoon als seotwee uitspreekt. Wellicht wordt het dan nog wat met deze reeks.
Dat klinkt wat zuur, dus toch nog een compliment. Leuk idee onder Berg in ABC van de AARDE om de lezer het boek te laten 'omdraaien' (met de omslag naar boven leggen bedoelde hij) en tegen de zijkanten te duwen, om te tonen hoe bergen ontstonden.
Horst, Marc ter, & Tjarko van der Pol. ABC van de AARDE en ABC van de MIDDELEEUWEN. Gottmer, 2025. ISBN 978 90 257 8143 9 en 978 90 257 8144 6, 60 p.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten