Goud voor Goudrijder?

Aan het getal zeven worden vanouds magische eigenschappen toegekend. De zevende hemel, de zeven dagen van de week, de zeven geitjes, de zeven raven, de zeven dwergen, de zes zwanen plus Elisa en in de literatuur hebben we nu naast de zeven zussen van Lucinda Riley en de zeven broers van Alexis Kivi ook de zeven broers van Maya, die zo graag goudrijder hadden willen worden.

Ze werden het niet. Maya, de tengere jongste, moet het worden, zij werd gehaald. Zij moest met de goudvogel naar de bergen om goud voor de koning te halen. Tot zover maakt De Goudrijder van Maren Stoffels een sprookjesachtige indruk, met een motief dat ook te vinden is in Krekel, van Annet Schaap, waar we ook de zes broers en Eliza van de gebroeders Grimm tegenkomen.

Maar waar Krekel het hele verhaal door prachtig balanceert op de rand tussen sprookje en werkelijkheid, is in De Goudrijder het sprookjesachtige alleen in het begin aanwezig.

Dat is deels een gevolg van de stijl, die vanaf het begin niet echt sprookjesachtig is, dus niet die van een achteraf verteld verhaal ('er was eens'), maar die van een live radioverslag, bijna een hoorspel als je zelf de beschreven geluiden toevoegt. Dat suggereert een hoog werkelijkheidsgehalte, alsof het verhaal zich hier en nu afspeelt.

Het begint (hoofdstukje 'De nacht van de keuze') zo: 

 

Vier harde klappen op de voordeur.

Maya's hart staat even stil.

Dit was hún voordeur.

Op het bed onder haar hoort ze Carlos naar adem happen.

Haar andere zes broers schieten overeind.

En er klinkt een gil. Hard en schel door de nacht.

Dat is haar moeder...

Maya heeft haar weleens vaker horen gillen, zoals die keer toen Luis uit de boom viel tijdens het klimmen en een paar tellen lang knockout was.

Maar deze gil is nog veel harder.

Er wordt nog viermaal op de voordeur geklopt. Vier doffe bonzen.

Hun moeder moet opendoen, anders krijgt ze een boete. Die is zo hoog dat ze het nooit zal kunnen betalen.

Dat doet de koning van Terwin expres.

Op die manier doet elke moeder uiteindelijk open.

Ook Maya's moeder. 

 

We horen de gil, het bonzen op de deur. Tegelijk zorgt de verslaggever (let ook op de onvoltooid tegenwoordige tijd) voor wat achtergrondinformatie, zo natuurlijk mogelijk, maar toch. Zeven broers, ja. Interessante namen als Maya, Carlos en Luis. En een koning.

Het bijna-hoorspel gaat verder.

 

Maya hoort voetstappen naar de deur gaan en het slot wordt eraf gehaald.

'Hij komt voor mij,' fluistert Luis. 'Ik weet het zeker.'

'Echt niet,' zegt Benjamin. 'Hij komt voor mij!'

'Ík mag mee,' zegt Carlos.

 'Stil nou!' Doordat haar broers allemaal door elkaar praten, kan Maya de stem van de man niet goed horen. Wat zegt hij? Voor wie komt hij?!

 'Nee!' hoort Maya haar moeder huilend zeggen. 'Nee, nee, nee...'

Heeft hij al iemand genoemd?

De zware voetstappen komen richting de slaapkamer. Dan gaat de deur open.

Maya ziet een man staan, helemaal in het goud gekleed.

In zijn hand houdt hij een ouderwetse lantaarn, waar een vlammetje in brandt.

 

Nou ja, zo gaat het verder. Excuses voor het onderbreken van het hoorspel. Je hóórt het slot dat 'eraf wordt gehaald'.

Het is verleidelijk om wat close-reading op zo'n passage los te laten. Drie broers zeggen iets en niet tegelijkertijd want ze reageren op elkaar, dat is niet 'allemaal door elkaar praten' en ook de typografie wekt niet die indruk want elk zinnetje begint op een nieuwe regel. De verteller kruipt even in Maya's hoofd: 'heeft hij al iemand genoemd?'. 'In het goud gekleed' of 'in goud gekleed'? 'Met gouden kleren aan' of 'in een goudkleurig pak' was misschien handiger geweest. 'Ouderwetse lantaarn'? Dat suggereert dat het gewone licht daar met een knop aan en uit gaat, of is het bedoeld voor de luisteraar-lezer die zulke knopjes gewend is?

 

Dit hoorspeldrama gaat zo nog even door. Vijf pagina's, 105 zinnen in 121 regels, gebruikt de verteller om ons te vertellen dat Maya als goudrijder is uitgekozen. Geschat zo'n 1000 woorden, een kwartiertje voorlezen, 't is een mooie aflevering. En nu naar bed, morgen de volgende. Er zijn 19 hoofdstukjes, 19 afleveringen, maar het idee van een hoorspel wordt op p. 100 e.d. wel doorbroken doordat daar een berichtje en een brief opduiken, in een ander lettertype...

 

 

 

Goudrijder? Nadere uitleg in de tweede aflevering. 

 

Elk jaar moet een kind de nieuwe Goudvogel over de bergen vliegen.

Een levensgevaarlijke opdracht, die alleen een kind kan uitvoeren. Als een volwassene op de rug van de Goudvogel gaat zitten, gebeurt er namelijk niets.

 

Die Goudvogel groeit op in een buis in het reusachtige Goudgebouw. Ieder jaar wordt een ei uitgebroed. Daarna 'vliegt de eenjarige vogel met een kind op zijn rug terug naar de bergen om goud te zoeken'. 

Hier in de tweede aflevering krijgen we op p. 17 te horen waarom: dat goud gaat naar de koning. Wat die met dat goud moet wordt niet verteld. Zo gaat dat in sprookjes. We horen ook dat die goudvogels tamelijk gevaarlijk kunnen zijn. En ettelijke afleveringen verder komen we erachter dat ze kunnen praten, althans op hun manier. Sommige goudrijders hebben geleerd hoe, Maya zal dat ook leren. En er zijn goudrovers die het gemunt hebben op goudrijders en hun vogels.

 

Misschien is de Engelse term fantasy geschikter voor wat ons wordt voorgeschoteld dan sprookje. In oude sprookjes is meestal weinig aandacht voor de zieleroerselen van personages, hier volop, zo niet teveel. En er is een onverwachte wending die maakt dat onze hoofdpersoon iets leert, zich ontwikkelt. Haar vlucht met de goudvogel verloopt niet volgens plan. Er duikt ook nog een kind op dat als vermist werd beschouwd, haar buurjongen Tomas, broer van haar hartsvriendin Lia, en na de nodige verwikkelingen samen leren ze de volwassenen een lesje: goudvogels zijn helemaal niet zo gevaarlijk, maar worden wel uitgebuit en slecht behandeld. Ja, er is zelfs een Goudvogel-bevrijdingsfront! Toe maar. En de goudrovers blijken zich, heel eigentijds, met pickup-trucks te verplaatsen. We zijn nu echt aangeland in een rasecht modern verhaal voor kinderen, met 'avonturen' (p. 134)! Dus loopt het ook onwaarschijnlijk goed af. Hoe precies, dat blijft hier in het midden.

 

Jammer. 

Met het originele idee van de goudvogels en goudrijders had auteur Maren Stoffels een prachtig cultuursprookje kunnen schrijven, à la Hans Christian Andersen. Met motieven als de nog immer actuele tegenstelling tussen arm en rijk, de vertroebelende werking van goud, en ouder-kind-relatie.

Door de gekozen stijl, die van de live verslaggeving met de vele vele dialogen, verzandt het in een gewoon doorsnee verhaal waarvan er al zoveel zijn. Niets mis mee hoor, en wellicht spannend genoeg voor de negenjarige lezer, maar niet opvallend. Leuk hoor, dat het zo goed komt met mens en goudvogel dankzij Maya en Tomas, maar kinderen die volwassenen een lesje leren is echt een afgekloven motief en dan gaat het verhaal nog niet eens in op de prangende vraag wat de koning (of de roversbende) met al dat goud moet. En dan die stijl...

Gemiste kans.

Temeer daar de illustraties van illustrator Jeska Verstegen dat sprookjesachtige wel hebben. Mooi gedaan, die dubbelpagina-platen. 

 

 

Stoffels, Maren. De Goudrijder. Illustraties Jeska Verstegen. Leopold, 2026. ISBN 978 90 258 8954 8, 142 p.    

Europa is best wel groot

Floris had een avontuurlijk leven.

Hij veroverde allerlei gebieden.

Hij veranderde regels,

zodat boeren baas werden over hun eigen land.

Hij moordde een heel dorp uit,

op zoek naar het lichaam van zijn vader.

Hij zorgde dat er dijken kwamen,

om het lage land te beschermen tegen de zee.

Hij bouwde kastelen, zoals het beroemde Muiderslot.

Hij werd bondgenoot van Engeland en later van de Fransen.

Floris maakte vrienden van vijanden en vijanden van vrienden.

 

Dit is een citaat uit ABC van de MIDDELEEUWEN, hoofdstuk 'Floris de Vijfde', met authentieke regelindeling. 

 

Dat van die bondgenootschappen wordt niet verder toegelicht, 'allerlei gebieden' ook niet en waarom hij zo nodig een heel dorp uit moest moorden om het lichaam van zijn vader te vinden evenmin.

Voor welke lezer is dit bedoeld?

 

Nog een citaat, nu uit ABC van de AARDE, hoofdstukje 'Aardbeving'.

 

De aarde is een planeet: een grote bol die om de zon draait.

Wij leven op planeet aarde.

Kijk maar onder je voeten.

Daar is ze: planeet aarde.

 

Onder je voeten beweegt de grond..

Net zo snel als je nagels groeien.

Heel langzaam dus.

Daar merk je helemaal niks van.

Of toch wel?

 

De aarde lijkt wel op een leren voetbal. 

De buitenkant bestaat uit losse stukken.

Die stukken noem je platen.

En nog een, uit het hoofdstuk Uitbarsting.

 

Teken eens een vulkaan. Ik wacht wel even.

Je mag ook kleur gebruiken. Rood, oranje, geel...

 

Klaar?

Dan ga ik raden hoe hij eruitziet.

Is het een soort driehoek?

Komt er rook uit je vulkaan?

 

Dat laatste citaat als voorbeeld van een verteller die zich hier en daar manifesteert, een 'ik' die zich verder niet voorstelt en zo nu en dan de lezer aanspreekt.

 

In ABC van de MIDDELEEUWEN onder 'Jong' is een antwoord te vinden op de vraag voor wie dit boek is bedoeld.

 

Hoe oud ben jij?

Zo! Gefeliciteerd!

In de middeleeuwen haalden veel kinderen die leeftijd niet.

Vooral bij de geboorte ging het vaak mis.

Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks.

Vraag maar aan je moeder.

En die had tenminste nog een schoon bed en schone handen.

Dat had in de middeleeuwen heel wat levens kunnen redden.

 

Kinderen van jouw leeftijd gingen meestal niet naar school.

Meisjes sowieso niet.

Nergens voor nodig, zei de kerk.

 

Mochten we even denken dat deze boekjes bedoeld waren voor volwassenen die moeite met lezen hebben, dan worden we hier gecorrigeerd. 

Vermoedelijk zijn ze bedoeld voor kinderen die moeite met lezen hebben.

Waarom begin anders elke zin op een nieuwe regel,

soms zelfs een bijzin?

In veel oude boekjes voor het eerste leesonderwijs zien we dat ook.

Men dacht dat kinderen dat makkelijk vonden.

Maar dat is een misverstand.

Er zijn allerlei manieren om te schrijven voor mensen(kinderen) die moeite met lezen hebben.

Iedere zin op een nieuwe regel beginnen hoort bij geen enkele manier.

Dus houden wij er ook maar mee op.

Grosso modo zijn er twee categorieën leesproblemen. De ene heeft te maken met een gebrek aan vaardigheid om letters te kunnen onderscheiden, een baaierd aan ernstige leesproblemen die vaak met het containerbegrip dyslexie worden aangeduid. De andere heeft te maken met te weinig kennis van woorden en beeldspraak. In deze laatste categorie bevinden zich relatief veel mensen (jonge mensen) met een andere moedertaal dan Nederlands, maar niet uitsluitend want er zijn ook mensen met Nederlands als moedertaal (of een dialect ervan) die van huis uit weinig taalkennis meekrijgen.

 

Het is niet direct duidelijk welke categorie kinderen baat zou hebben met de teksten in zowel ABC van de AARDE als ABC van de MIDDELEEUWEN.

Voor beide categorieën moet je vooral eenduidig schrijven. 'Onder je voeten beweegt de grond', hoezo? Staan we op een cakewalk? Doorgaans beweegt de grond onder je voeten niet, tenzij bij een aardbeving. Als de bedoeling was iets over platentektoniek te vertellen: wij bewegen mee met de grond, dus die 'beweegt' niet 'onder onze voeten'. En wat moeten we met een platitude als 'Zo'n bevalling is natuurlijk ook niet niks'?

Laten we aannemen dat deze reeks (als het er een wordt...) voor beide categorieën zijn bedoeld. Preciezer: weetgierige maar niet heel leesvaardige kinderen vanaf een jaar of negen.  

 

Voor komende deeltjes dus alvast drie adviezen voor auteur Marc ter Horst. 

Ten eerste, laat taal vloeien en begin niet iedere zin op een nieuwe regel. Bouw mooie, korte alinea's.

Ten tweede, vermijd beeldspraak die misverstand teweeg kan brengen. Dit advies voor alle zekerheid, hij heeft er zich al goed aan gehouden.

Ten derde, schrijf geen onzin, zie die grond die onder onze voeten zou bewegen. 

O ja, en bedenk dat niet ieder lezertje in de Randstad woont, en CO2 dus niet als seejootwee maar mogelijk gewoon als seotwee uitspreekt. Wellicht wordt het dan nog wat met deze reeks. 

 

Dat klinkt wat zuur, dus toch nog een compliment. Leuk idee onder Berg in ABC van de AARDE om de lezer het boek te laten 'omdraaien' (met de omslag naar boven leggen bedoelde hij) en tegen de zijkanten te duwen, om te tonen hoe bergen ontstonden. 

 

           

 

 

Horst, Marc ter, & Tjarko van der Pol. ABC van de AARDE en ABC van de MIDDELEEUWEN. Gottmer, 2025. ISBN 978 90 257 8143 9 en 978 90 257 8144 6, 60 p.    

Nationale voorleeswedstrijd

De (Nederlandse) Nationale Voorleeswedstrijd is een evergreen, en daarmee ook een van de meest succesvolle leesbevorderingscampagnes. Dit jaar vond de 33e aflevering plaats, met voorrondes op school, rondes per provincie en ten slotte een landelijke finale die een Nationale Voorleeskampioen opleverde.

Dat werd Daen Baeten (leerling RKBS Scharn uit Maastricht), hieronder op de foto met kinderboekenambassadeur Astrid Sy.

(Foto: Annemarie Terhell.)
 

 

En uit welk boek las hij voor?

Juist, nog zo'n evergreen: Achtste-groepers huilen niet, van Jacques Vriens (eerste druk 1999).

De tweede plaats ging naar Hossein Hasjemi (CBS De Horizon, Delft), Jesmay Fliers (basisschool Cypressenhof, Middelburg) eindigde als derde. 

De jury bestond uit Kinderboekenambassadeur en auteur Astrid Sy, illustrator en ontwerper van de nieuwe Nationale Voorleeskampioen-trofee Rick Haas en Benjamin Kat (NOS Jeugdjournaal). 

 

U verliest, jij wint?

Laatst weer een grappig contrast. Vitens waarschuwde per e-post dat er leidingen doorgespoeld zullen worden. Spuien is de term.

 

Binnenkort voert Vitens werkzaamheden uit aan de drinkwaterleiding bij u in de buurt. Zo zorgen wij voor betrouwbaar en beschikbaar drinkwater. Voor nu en later.

Wat gaan we doen?
Om de kwaliteit van het drinkwater te waarborgen spoelen wij ons leidingnet door, per dag een paar straten. U hoeft hiervoor niet thuis te blijven.

 

Er werd verwezen naar een video voor 'korte uitleg'. 'Je zou misschien denken: dat spuien is zonde van het water'.

 

 

 

Ofwel, in de video worden we getutoyeerd, in de tekst van het bericht gevouvoyeerd.

Voer voor 'eenvoudige tekstschrijvers' (Marcel van Roosmalen, NRC 21-5-2026, heeft verder niets met dit bericht te maken). 

Moeder Aarde

Marco Kunst heeft het goed voor met mensen. En zijn manier om dat te uiten is schrijven:

 

Ik schrijf omdat ik dol ben op verhalen: ze geven kleur, spanning en betekenis aan de wereld. Ze laten je zien hoe anderen zijn en hoe die anderen dealen met de wereld. Ik schrijf ook omdat taal iets geweldigs is, én omdat het (meestal) leuk is om te schrijven. 

 

Aldus zijn website. Hij schrijft dus omdat hij graag 'kleur, spanning en betekenis' aan de wereld wil geven. En, interpreteer ik, omdat hij anderen wil tonen hoe anderen zijn en 'dealen met de wereld'. Een ernstig motief, met goede bedoelingen.

Gelukkig ontbreekt het hem niet aan verbeeldingskracht, dat is mooi meegenomen. Zijn verhalen gaan alle kanten op, met soms sterke intriges. Heel vaak gaat het om levensvragen of de verwerking van een ingrijpende gebeurtenis, zie bijvoorbeeld de bespreking in dit blog van Patroon (2022) of De macht van Algas (2024).

 

De Bron, recent verschenen, is ook zo'n soort verhaal. De jonge verteller Nour mag met haar ouders mee naar Oost-Turkije. Terwijl haar ouders gaten in de grond laten boren op zoek naar delfstoffen wordt zij door de herdersjongen Omar meegenomen op een reis door onderaardse gangen, op zoek naar een middel om de doodzieke Gaia, zijn moeder, te genezen. Door die gangen stroomt water dat Nour naar andere tijden en plaatsen brengt als ze het drinkt. Ze worden ook nog gevolgd door Loki, die van vernietiging houdt, 'een sluwe bedrieger, een oplichter'. Niemand minder dan de god uit de Noorse mythologie. Maar misschien ook de chauffeur Lokman, van het mijnbouwbedrijf. Loki, die zegt: 'Mensen moeten in alle vrijheid kunnen doen wat ze maar willen. Geen grenzen, geen suffe regels om het zwakke te beschermen... Dat vertraagt de boel alleen maar. Het sterkste wint, zo gaat dat... en de menselijke techniek is duizend keer sterker dan de natuur.'

Ja, zo zet hij de lezer wel aan het denken. 

 

Zijn sommige uitstapjes in dit verhaal een soort dromen, hallucinaties, de mythologie dringt ook de intrige binnen, vooral met moeder Gaia, die op de laatste pagina Nour vertelt dat er 'meer krachten in deze wereld te zijn dan alleen ik. Zo is het nu eenmaal. Ook dat moet je niet vergeten, lieverd.' Meer krachten, waaronder Loki. 'Een machtige god, die hou je niet zomaar tegen.'

Vreest niet, onze verteller (of haar auteur) besloot het verhaal in harmonie te laten eindigen. 

 

Dan laat ze me los. 'Nu is het echt tijd om te gaan. Hup hup hup! Ga! Ik moet de geiten in veiligheid  brengen, voordat de boel hier omlaagkomt. De groeten aan je ouders. Ik hoop voor ze dat ze vinden wat ze nodig hebben,'

'Dank je wel,' zeg ik. 'Misschien heb ik al gevonden wat ik nodig had.' 

 

Zo'n verhaal is een manier om lezers te laten kennismaken met oude mythen en sagen. Een spannende intrige zet ze aan tot doorlezen en intussen maken ze kennis met Prometheus, Charon, Pandora, Grootmoeder Spin, Gilgamesj, het paradijs, Theseus en de minotaurus en meer, zelfs een lied uit de droomtijd.

 

Om er zeker van te zijn dat lezers niet verdwalen in die mythes voegde Marco Kunst ruim vijftig pagina's toe waarin hij uitleg geeft over 'mythen: verhalen over goden, monsters, helden en meer'. Een 'rommelige verzameling verhalen over hele families goden en helden, geesten, vreemde wezens en magische krachten.' Een 'soort schatkist'. Heel interessant. zoals hij die presenteert, compleet met ideeën over hoe die verhalen zijn ontstaan.

Dat is een gok, natuurlijk. Niemand weet hoe die oude verhalen zijn ontstaan. Maar waarschijnlijk toch niet doordat ouders niets beters wisten te vinden als antwoord op aanhoudende vragen van hun kinderen. De dialoog op p. 225-226 is wel erg hedendaags.

 

'Mama, waar kwamen de eerste mensen vandaan?'

'Gewoon, uit het bos, of zo.' 

 

En zo verder, als een standaard-dialoogje uit een doorsnee kinderboek.

 

Taal is 'iets geweldigs', jazeker. 

Maar door het verhaal quasi-realistisch te laten vertellen door de jonge Nour, liet Marco Kunst geweldige kansen schieten, kansen die veel vertellers van deze verhalen uit een andere werkelijkheid wel grepen om ervoor te zorgen dat ze voldoende indruk maakten om overgeleverd te worden. Van heel vroeger (pakweg de Edda) tot bijvoorbeeld de sobere, doeltreffende stijl die Eelke de Jong hanteerde in zijn Alle sprookjes van de Lage Landen (1985, alleen nog tweedehands te koop), of de lossere maar even doeltreffende stijl die The Tjong Khing hanteert in zijn sprookjesbundels.

Om te beginnen is het vreemd dat het hele verhaal in onvoltooid tegenwoordige tijd wordt verteld, alsof er een soort radioverslag wordt geleverd. Juist in een verhaal waarin hier en daar met tijd en fantasie wordt gespeeld is dat raar. Kansen te over voor een iets afstandelijker, anonieme verteller, die ook van stijl had kunnen wisselen bij diverse episodes en behendig had kunnen spelen met taal en stijl waar 'realistische' en 'mythische' werkelijkheid elkaar raken.

Helaas.

 

Twee citaten.

 

Toen ik vanochtend wakker werd, wist ik dat ik weer naar die kloof moest gaan. Soms moet je dingen doen die je eigenlijk niet wil doen. Nu bijvoorbeeld, want ik word gek als ik twee maanden in die camper blijf zitten. Bovendien werd ik vanochtend wakker met die stem weer in mijn hoofd. Helderder dan ooit. Het is een vrouwenstem, droevig en vermoeid. Ook bedacht ik (nu pas!)  dat het erg vreemd was dat die Cansu tegen me zei dat het goed was dat ik er eindelijk was. En dat ze vroeg of ik snel terug wilde komen.

Vannacht trouwens ook over die Omar gedroomd. Hij keek dwars door me heen met die donkere ogen van hem.

 

Als dat niet bijna een dagboek is... Even verder. 

 

Er is een vuurplaats waarin nog wat kooltjes smeulen. Ruikt lekker. Bij de bergwand is een omheininkje van ruwe boomstammetjes. Er liggen stro en keutels, maar de geiten zijn er niet. Verderop liggen rieten manden en er staan een paar aardewerken potten. Dan draait mijn maag zich om: aan een lange stok die rechtop staat, hangen twee dode konijnen. Hun oogjes kijken me glazig aan, en hun bekjes met de witte snijtanden staan wijd open. Eronder, op de kale rots, donker, gestold bloed en twee bebloede pijlen.

Nu pas zie ik dat die hond, Ylva, naast de ingang ligt te slapen op een bed van gedroogde varenbladeren. Ze opent lui een oog, kwispelt als ze me ziet en slaapt verder. 

 

Tja. Als razende reporter moet je de luisteraar natuurlijk wel beschrijven hoe het er uitziet. Goed dat ze ons er nog even aan herinnert hoe die hond ook alweer heette.

Het gaat zo door. Alsof je geen boek leest maar met je oor aan de radio zit. Of voor een beeldscherm. Geen tijd voor pauzes. En dat geldt evengoed als het gaat om de avonturen van Theseus en de minotaurus, waar nota bene onze reporter ook nog een rolletje in speelt, of wanneer ze ene Prometheus ontmoet die met een eeuwig gapende wond aan een rots geklonken hangt.

 

Een stijl als een eenheidsworst, doorsnee alom. 

 

Extra jammer omdat Djenné Fila ruim vijftien schitterende illustraties mocht maken, deels dubbelpagina, die helemaal passen bij de mythische kant van het verhaal en helemaal niet bij dat meisje dat zich verveelt in de camper bij haar ouders en op onderzoek gaat en zo dat als het ware onderaardse deel van het verhaal in loopt.

 

Deze mix van alledaags 'realistisch' verhaal en mythes is kortom niet echt geslaagd. Jammer van de gemiste kansen. Marco Kunst kan vast beter, als hij de conventies van het moderne kinderverhaal durft los te laten. 

 

 

Kunst, Marco. De bron. Met illustraties van Djenné Fila. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 4771680 8, 275 p.   

 

 

Tel uit je voordeel en hijg na

Dezer dagen kwam een bericht binnen van 'Progressief Nederland via ActionNetwork.org'.

Opgetogen werd kond gedaan van een mogelijk voordeeltje voor wie van treinen houdt: onze regering zou ons beloofd hebben dat we deze zomer drie maanden lang voor € 49,- per maand onbeperkt met trein en bus zouden kunnen reizen. Dat was een idee van een politieke partij die in de meeste krantenberichten nog GroenLinks-PvdA heet maar in de nabije toekomst Progressief Nederland gaat heten. De website is er al, een beetje vroeg want de websites van GroenLinks en PvdA zijn er ook nog steeds.

 

De inhoud: prima hoor, al was het vergelijkbare kaartje in Duitsland in 2022 veel goedkoper, namelijk 9 euro. (Inmiddels 58, en sneltreinen uitgesloten.) Er zijn vreemdere bestemmingen van gemeenschappelijke middelen denkbaar, straaljagers bijvoorbeeld.

 

Natuurlijk probeert een politieke partij leden en aanhang te winnen. Het ziet ernaar uit dat er bij Progressief Nederland bedacht is dat dit het beste kan met heel kortademige teksten, die verdacht veel lijken op de teksten waarmee we dagelijks bestookt worden om ons over te halen spullen en diensten te kopen.

 

Citaat uit het bericht:

Deze zomer reis jij buiten de spits onbeperkt met de trein voor 49 euro per maand. Fijn nieuws en eigenlijk ook heel logisch. Want wat is er nodig bij stijgende benzineprijzen en dreigende brandstoftekorten? Een schoon en betaalbaar alternatief natuurlijk: de trein moet goedkoop!

Dat heeft Progressief Nederland nu, samen met jou, voor elkaar gekregen. Ons voorstel voor een Nederland-ticket krijgt de steun van het minderheidskabinet. Het gaat nog dit jaar in!  

Wij hadden het liever nog goedkoper gezien. Er is veel meer nodig om het leven weer betaalbaar te maken. Maar toch is dit een goede stap. Mensen zitten klem door de hoge prijzen en dit helpt ze nu vooruit.

Zo strijdt Progressief Nederland elke dag voor een betaalbaar leven en een gezonde toekomst.

Tja. Let op die laatste zin. Stem op ons, want wij maken het leven goedkoper. Tel uit je voordeel. Heeft dat nog iets te maken met politieke idealen, ideeën over hoe de samenleving in elkaar zou moeten zitten?

En hoezo samen met mij? Ben me van niets bewust. 

 

Voor de idealen moeten we naar de website, waar die zijn samengebald tot enkele handige termen en slagzinnen. Die laten we hier even voor wat ze zijn, inclusief de op zich wel interessante retorische trucs ('voor ons allemaal', 'laten we niet over aan anderen', 'welkom thuis'), maar let vooral op de enorme kortademigheid van de tekst:

 

Verandering komt altijd van onderop

Van mensen die willen bijdragen. Mensen in de zorg en het onderwijs, ondernemers en vrijwilligers, mantelzorgers, zzp’ers. Allemaal mensen zoals jij en ik. Daarom bundelen we de krachten. Progressief Nederland zet zich in voor een eerlijke samenleving. Voor vooruitgang. Niet voor enkelen of alleen de allerrijksten, maar voor ons allemaal.

Nieuw. En toch ken je ons. Als de PvdA en GroenLinks. Nu zijn we één. We strijden voor wat écht van waarde is. De betaalbaarheid van het leven. Een groene toekomst. Kansen voor iedereen. Want onze toekomst, die laten we niet over aan anderen. Die is aan ons. Dus sta op. En doe mee.

Welkom thuis bij Progressief Nederland.
 

De langste zin telt twaalf woorden, de meeste zinnen zijn niet langer dan gemiddeld vijf woorden.

Nou ja, eerlijk is eerlijk, álle politieke partijen hanteren deze hijgerige stijl, zelfs de SGP en ironisch genoeg FVD nog het minst, wellicht doordat ze net als PVV vooral tégen zijn. Marketing is een 'wetenschap' die tot in de kieren van politieke partijen is doorgedrongen. Beloften en meningen in korte, hapklare brokjes. De kiezer is klant geworden.

 

Je zou bijna blij worden als je een tekst ontdekt die duidelijk niet door de molen van de marketeers is gehaald. Zoals deze, bij de SGP:

Die op den HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion, die niet wankelt, maar blijft in eeuwigheid. Rondom Jeruzalem zijn bergen; alzo is de HEERE rondom Zijn volk, van nu aan tot in der eeuwigheid.

 

Kijk, zo kennen we ze weer. 

Leeghoofden

Een prentenboek als politieke satire, het had de recensietafel niet eerder bereikt, maar daar is het dan.

 

En wat er verder gebeurde? Ik zou het niet weten.

Iedereen is die prinses en haar naam allang weer vergeten.

 

Maar terwijl niemand ter wereld prinses Snottebelle nog kent,

spelen de Leeghoofden tegenwoordig

nog overal voor president.

 

 

Einde verhaal. 

Nou ja, ze spelen het niet, ze zíjn het en zo leeg zijn die hoofden niet, ze zitten vol honger naar macht en rijkdom en strategieën om die honger te stillen.

 

Het verhaal reikt niet diep. Een erg op zichzelf gestelde prinses wordt betoverd door een passerende 'soort lieve heks'. Ze gaat er uitzien zoals ze heet.

Uiteindelijk vindt ze toch een echtgenoot, ene Graaf Leeghoofd.

De kolderieke illustraties moeten het doen. Ja, die zijn best geinig.

Als politieke satire voldoet het echter niet. Nogmaals, de machthebbers die hier op de hak worden genomen zijn geen leeghoofden, was het maar waar, zo gezellig is het niet in maffioze kringen. Helaas, juist door die laatste pagina's voldoet het ook niet echt als voorleesverhaaltje voor het slapen gaan. Dit is geen en-ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig-verhaaltje. Op de vraag van die 'soort lieve heks' komt geen antwoord en met deze tekst eindig je toch geen verhaal?

Niks 'verrassend sprookje en hilarisch actueel' (flaptekst). Meer nachtkaars: begint grappig, eindigt in het  vage en met niet doeltreffende satire. Jammer, had zoveel scherper en leuker kunnen zijn.

 

Kling, Marc-Uwe. Prinses Snottebelle. Met tekeningen van Astrid Henn. Vertaald door Jaap Robben. Volt, 2026. ISBN 978 90214 8322 1, 28 p.   

Nog eens: alles wat je weet is fout

Wat klopt er niet aan de kop 'Alles wat je weet over vogels is fout'?

Dat hij niet te bewijzen is. Dat de bewering extreem onwaarschijnlijk is. En hij is heel erg ontmoedigend. Een goede leraar begint geen enkele les met deze rare uitspraak.

Hoe weet je alles wat je weet? Hoe weet je alles wat een ander weet? Wie zou er niet uiterst somber worden van het idee dat echt álles wat je denkt te weten niet klopt. En als je denkt te weten dat niets klopt, klopt dat dus ook niet. De zogenoemde Kretenzische paradox, ofwel die van Epimenides. Alle Nederlanders liegen, zegt de Nederlander. Wat is dan waar? Dat je het nooit bij het rechte eind hebt, is ook nog eens heel onwaarschijnlijk.

 

Tot zover grotendeels een herhaling van de eerste alinea's van de bespreking van Alles wat je weet over het menselijk lichaam is FOUT in 2025.

 

Er belandde dus nóg zo'n boek op de redactietafel: Alles wat je weet over vogels is FOUT. Dat laatste woord dan nog in een dubbellijns kader. 

Deze keer is het echt van Dr. Nick Crumpton. De kleurige illustraties zijn van Gavin Scott en daar is niets mis mee, al zijn ze ook niet heel bijzonder. Met de geboden wetenswaardigheden is ook niets mis en de introductie is ook wel grappig, al doet het gebruik van hoofdletters (overal in dit boek) denken aan de berichten van een geschifte president.

 

Als je naar buiten gaat, is het eerste dier dat je tegenkomt waarschijnlijk een VOGEL. Overal kruipen insecten rond, in een boom in de buurt ligt vast een pluizig zoogdier te slapen en als je aan zee bent, bevindt zich daar een complete vissenwereld. Maar ook al is er overal leven om je heen, je ziet vrijwel zeker als eerste een vogel: zittend op een tak, huppend over de rand van een tuinhek of hoog in de lucht boven je hoofd. Vliegende vogels met veren: ze zijn er overal!

 

Jaja, vliegende vogels met veren... En we rekenen onze medemensen, die we natuurlijk het allereerst tegenkomen, even niet tot de dieren. Geen groot stilist, deze schrijver. Jammer. Je kan denken dat zo'n non-fictie-boek geen poëzie, geen woordkunstwerk is, maar het is wel een boek dat zou moeten verleiden tot lezen over vogels, dat is af te leiden uit de wat joviale stijl.

De gimmick om dan iets te presenteren op deze manier...

 

Vergeet dus die valse meeuwen, de eenden die je broodpakken en de vieze duiven. Dit boek laat je zien dat vogels briljant en adembenemend zijn, en dat alles wat je over vogels denkt te weten ... FOUT is!

 

... is didactisch gezien de slechtst denkbare manier om iets te vertellen, waar dan ook over.

 

Volgen dertig uitspraken die '' zijn, waarna wordt verteld wat dan wel. Had het bij dat laatste gehouden en die dertig uitspraken vervangen door wel kloppende en even pakkende uitspraken. Hoeft helemaal niet saai te zijn. Sommige uitspraken zijn trouwens oordelen, zoals 'Kuikens zijn schattig'. Daarvan kun je niet zeggen dat die fout is, want dat is een kwestie van smaak. 

 

Net als een hoofdstuktitel als 'Vogelzang is prachtig'. Natuurlijk zijn we niet zo uniek in onze smaak als we denken en er zijn weinig mensen die een koekoeksjong schattig vinden, maar er zijn genoeg mensen die kuikens sowieso niet 'schattig' vinden en zich ook aan vogelzang weinig gelegen laten liggen. Het zijn geen feiten, dat is het.

Ook uitspraken als 'Alle vogels zijn geweldige huisdieren' en 'Vliegen is makkelijk' zijn tamelijk onbenullig, want wie zou dat ooit hebben beweerd, en dat 'Alle vogels eten zaden' niet waar is weet iedereen en vooral potentiële lezertjes die wel eens zwaluwen hebben bekeken.

 

Nou ja, enfin, zoals gemeld zijn de weetjes verder wel zinnig, zij het erg hapsnap en over vogels uit alle werelddelen. In praktisch opzicht heb je er niets aan. Er zitten een register en een woordenlijst in. 

En de uitspraak 'Nu weten we alles' ', ja, het is wel te waarderen dat daaronder staat: 'Nou... echt niet!'.

 

Maar er zijn betere vogelboeken, ook voor kinderen, zie ook hier.

Er zijn meer van die 'Alles wat je weet'...-boeken verschenen, namelijk over 'kriebelbeestjes', 'dinosaurussen' en 'haaien'. Er mag gevreesd worden dat bovengenoemde bezwaren ook deze boeken gelden. Niet meer aanvragen...

 

 

Crumpton, Dr. Nick, en Gavin Scott. Alles wat je weet over vogels is FOUT! Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1690 7, 64 p. Oorspr.: Everything You Know About Birds is Wrong, 2026.    

De saal is geen onderwerp, meneer

Per toeval kwam een gedicht langs van een oude bekende: Hans Vlek.

Het gedicht heet 'Geranium' en het kwam op 24 april langs middels de reeks poëzie die je per e-mail van 'Laurens Jz Coster' kan krijgen. (Zie hier.)

 

Prompt kwam een oude herinnering naar boven. Eindhoven, eerste klas Eindhovens Protestants Lyceum, vak Nederlands, 1960, naam docent vergeten. Maar niet de scène. 

Wat is het onderwerp in de zin 'De zaal loopt vol'? De docent trachtte uit te leggen dat hier 'de zaal' onderwerp is, maar kreeg krachtig tegenspel van een wat ouder ogende leerling, de baard net in de keel en voorzien van een zeer nasaal Amsterdams accent, die tegenwierp dat 'de saal' beslist geen onderwerp kon zijn want, meneer, 'de saal doet niks, die kan toch geen onderwerp sijn?' De docent kreeg het niet goed uitgelegd en koos de voor slechte docenten gebruikelijke uitweg: hij stuurde de eigenwijze leerling de klas uit.

Naam leerling: Hans Vlek. In de tweede klas ontbrak hij.

Tik, tik, tik

Op p. 102 last Elle ineens een fraaie kanttekening in:

 

De tijd is een wonder. Niemand begrijpt het echt. We kunnen de tel kwijtraken. We zoeken dan ons hele leven. We kunnen op onze tellen passen. Dat doe ik. Maar meestal hoef je nergens aan te denken. De tijd tikt gewoon door.

Tik, tik, tik.

 

De essentie van het verhaal. 

Welk verhaal?

 

Wij lijken een gewoon gezin. Een vader met een baan. Een moeder met een baan.

Een oudere zus Lila. Een jongere zus, Elle, ik dus.

Samen met mijn knuffel, waar ik volgens Lila te oud voor ben. We wonen met z'n allen in een gewoon huis.

 

Maar ik ken geen enkel gezin waar de vader tijdwaker is. En de moeder eigenlijk ook een soort van tijdwaker is. Mijn vader zorgt dat de tijd zich keurig gedraagt.

En mijn moeder zorgt dat iedereen meer tijd krijgt. Meer tijd van leven.

Zij als dokter en hij als waker.

Mijn moeder ligt weleens wakker van haar belangrijke werk, maar mijn vader kan niet gaan slapen, omdat hij waker is. Nooit.

Nou ja, nooit meer slapen... dat kan natuurlijk niet.

 

Eenmaal per dag, op een moment naar keuze, kan hij de veel te grote tijdwakersbril voor vijftig tellen afzetten Hij zet een wekker die aftelt en sluit zijn ogen voor die vijftig seconden. Dan kan hij rusten of slapen. Tik, tik, tik.

 

Alleen raakt vader toch vermoeid. Elle biedt hulp en na veel verwikkelingen slaagt ze erin een nieuwe tijdwaker te vinden.

 

Dat is het verhaal wel heel erg kort door de bocht. Er is veel meer aan de hand. Dat ontdekt Elle als ze die grote tijdwakersbril op zet, want dan 'gaat de tijd leven'. Zo komt ze erachter dat haar vader en moeder niet haar echte vader en moeder zijn. Waarom ze zo hard groeit en zich zo graag verstopt. Ze kan zelfs een beetje in de toekomst kijken en ziet haar eigen toekomstige geliefde. En ze ziet zowel haar echte vader en moeder en de vader en moeder door wie ze is geadopteerd toen haar echte vader en moeder werden opgehaald door de Reuzenophaaldienst.

Ze wisten het. Als tijdwaker kun je nu eenmaal een beetje in de toekomst zien. Daarom leerden ze Elle zich verstoppen. Als het moment daar is, doet ze dat maar ze wordt toch ontdekt - alleen neemt de jonge reuzenophaler haar niet mee. 

 

'Er is niemand', meldde hij zijn kompanen. 

Het is de enige illustratie in kleur.

Haar nieuwe vader wordt voorlopig tijdwaker, al is de bril veel te groot voor hem. 

 

Wie uiteindelijk tijdwaker wordt, laat zich raden. 

Er is nog meer - maar dat ga ik hier niet weggeven. Tik, tik, tik...

 

Wat ik bijna zeker weet, is dat je alleen iets kan veranderen als het de bedoeling is dat het anders gaat. Je kunt heus wel altijd denken dat je iets doet en dat het gevolgen heeft. Reusachtige gevolgen.

Ik vind dat grappig, als reus.

 

Maar niet iedereen moet om hetzelfde lachen. 

 

Die bedoeling, daar hebben we het nog wel eens over. 

Vijftig seconden van Mireille Geus, met mooie prenten van Floris Tilanus, is een prachtig verteld verhaal over tijd. Of reizen door de tijd. Of over angst, of over het lot, of Elle, hoe dan ook een rijk verhaal voor wie, tja, de tijd neemt om het met aandacht te lezen.

Dat Elle het zelf vertelt, is in zo'n dromerige omgeving met rekbare tijd en afmetingen helemaal goed, hier paste geen afstandelijke verteller. 

 

 

Geus, Mireille. Vijftig seconden. Met illustraties van Floris Tilanus. Lemniscaat, 2026. ISBN 978 90 477 1676 1, 172 p.