Vooruit, dit is echt uit mijn hart gegrepen, vooral het einde:
Met groep 7 lopen we dwars door Rotterdam, naar het stadhuis, voor een les over de lokale democratie. We betreden het imposante gebouw, gaan langs de beeldhouwwerken in de marmeren hal. De kinderen mogen plaats nemen aan de grootste vergadertafel van Rotterdam.
Wie is hier al eens geweest? vraagt de docent van ProDemos. Alle kinderen die bij afdeling Burgerzaken een paspoort hebben opgehaald steken hun hand op. We luisteren geduldig naar elk van hen. De kinderen die met hun ouders mee zijn geweest voor een uitkering houden daarover wijselijk hun mond.
Volgende vraag. Wat denken jullie dat hier gebeurt? Vertwijfeling. De klas bungelt. Een aantal vingers die allemaal een slecht antwoord geven. Iets met besluiten nemen. Meningen geven. Maar het is allemaal goed, of bijna goed want de lat ligt laag, zoals altijd. We wachten tot de les begint. Maar die begint niet. Een kostbaar kwartier verstrijkt.
En dan spelen we een spel waarbij we Rotterdam mogen volzetten met ziekenhuizen, scholen, of voetbalvelden, of woontorens. Een aantal kinderen vraagt nog wijselijk: wie gaat ervoor betalen, maar die vraag blijft onbeantwoord in de lucht hangen. Geld is er oneindig, er hoeft niet gekozen te worden. Politiek moet wel leuk blijven.
Het was zo’n dramatisch gemiste kans voor open doel, dat ik naar buiten wilde rennen om daar ter plekke op de Coolsingel naar Frans voorbeeld een Nederlands protest af te trappen. Voor goed onderwijs. In deze statige vergaderzaal, die is gevuld met de ernst van de macht, laten we een klas kinderen die van toeten noch blazen weten door elkaar tetteren.
En dit is een patroon. Ik zag bij de Erasmus Universiteit een filosoof met diepe kennis, die niet in staat was om die over te dragen aan een collegezaal vol kinderen omdat in Nederland altijd de dwingende neiging heerst om eerst de leek aan het woord te laten. Liefst een kind.
Niet dat die iets interessants zeggen. Het is een veelvoorkomend misverstand dat kinderen een soort pure verheven wezens zijn, die allerlei wijsheden debiteren, in plaats van dat ze met precies dezelfde zelfoverschatting dezelfde denkfouten maken als de rest van ongeïnformeerd Nederland. Maar toch laten we ze steeds eerst aan het woord. Want hiërarchie is een doodzonde. Interactie is heilig. En iedereen moet altijd iets kunnen zeggen.
Je ziet het terug in de tientallen onderwijslespakketten van organisaties die menen dat ze iets moeten met onderwijs. Van ZuivelNL tot het Oogfonds en van de slagers tot de uitvaartsector, ze hebben allemaal een lespakket gemaakt. En een heleboel daarvan zijn serieus noch ambitieus. Er is altijd iets met een filmpje, een quiz, een spelletje, Het moet vooral lollig blijven, niet schools. Kennis is saai. Altijd een obligaat werkblad, want de kinderen moeten lekker zelf aan de slag. Er is altijd en eeuwig de noodzaak om groepjes te vormen, waardoor het niveau structureel afdaalt tot de zwakste schakel. Want iedereen moet meedoen.
En vrijwel altijd wordt de gastdocent geïnstrueerd om vooral de kans te laten liggen op een goede eerste indruk, maar te beginnen met de vraag wat de leerlingen zelf al weten. „Wie heeft er al een bankrekening?” vragen de bankiers. „Wat weten de leerlingen al over afvalverwerking?”, vraagt de afvalbranche. „Schrijf alles op waar je bij het woord ‘molen’ aan denkt”. Letterlijk. Zie daar de complete debilisering van een generatie door ze vooral eindeloos naar elkaar te laten luisteren.
Maar zelfs bij gewichtige onderwerpen, de seksuele voorlichting tijdens de Week van de Lentekriebels van Rutgers en de GGD, waarbij er toch echt dringend behoefte is aan een volwassene met gezag die gewoon de feiten vertelt, moeten leerlingen vooral met elkaar het gesprek aangaan over wat ze al weten over menstruatie, seks en puberteit. Quelle horreur.
Het onderwijs zelf stapte grotendeels weer over op gewoon directe instructie. Lesgeven zeg maar. Maar in de rest van Nederland woekert het onderzoekende leren door, op de kaalgeslagen postmoderne vlakte van onze samenleving, waarin iedereen en niemand meer gelijk heeft en kennisoverdracht een doodzonde is.
En echt, er zijn allerlei bedreigingen voor het onderwijs, maar deze diepe overtuiging is misschien wel de belangrijkste. Ik smeek iedereen die een keer voor een klas staat: til die kinderen op. Vertel ze wat je weet. Hun breinen zijn er klaar voor. In vredesnaam: pak de kans en laat ze iets ingewikkelds zien, iets spannends, iets ernstigs. Weersta de neiging om lollig te doen, af te dalen naar hun niveau, maar houd ze iets boven het hoofd. Daar groeien ze van.
Wie is hier al eens geweest? vraagt de docent van ProDemos. Alle kinderen die bij afdeling Burgerzaken een paspoort hebben opgehaald steken hun hand op. We luisteren geduldig naar elk van hen. De kinderen die met hun ouders mee zijn geweest voor een uitkering houden daarover wijselijk hun mond.
Volgende vraag. Wat denken jullie dat hier gebeurt? Vertwijfeling. De klas bungelt. Een aantal vingers die allemaal een slecht antwoord geven. Iets met besluiten nemen. Meningen geven. Maar het is allemaal goed, of bijna goed want de lat ligt laag, zoals altijd. We wachten tot de les begint. Maar die begint niet. Een kostbaar kwartier verstrijkt.
En dan spelen we een spel waarbij we Rotterdam mogen volzetten met ziekenhuizen, scholen, of voetbalvelden, of woontorens. Een aantal kinderen vraagt nog wijselijk: wie gaat ervoor betalen, maar die vraag blijft onbeantwoord in de lucht hangen. Geld is er oneindig, er hoeft niet gekozen te worden. Politiek moet wel leuk blijven.
Het was zo’n dramatisch gemiste kans voor open doel, dat ik naar buiten wilde rennen om daar ter plekke op de Coolsingel naar Frans voorbeeld een Nederlands protest af te trappen. Voor goed onderwijs. In deze statige vergaderzaal, die is gevuld met de ernst van de macht, laten we een klas kinderen die van toeten noch blazen weten door elkaar tetteren.
En dit is een patroon. Ik zag bij de Erasmus Universiteit een filosoof met diepe kennis, die niet in staat was om die over te dragen aan een collegezaal vol kinderen omdat in Nederland altijd de dwingende neiging heerst om eerst de leek aan het woord te laten. Liefst een kind.
Niet dat die iets interessants zeggen. Het is een veelvoorkomend misverstand dat kinderen een soort pure verheven wezens zijn, die allerlei wijsheden debiteren, in plaats van dat ze met precies dezelfde zelfoverschatting dezelfde denkfouten maken als de rest van ongeïnformeerd Nederland. Maar toch laten we ze steeds eerst aan het woord. Want hiërarchie is een doodzonde. Interactie is heilig. En iedereen moet altijd iets kunnen zeggen.
Je ziet het terug in de tientallen onderwijslespakketten van organisaties die menen dat ze iets moeten met onderwijs. Van ZuivelNL tot het Oogfonds en van de slagers tot de uitvaartsector, ze hebben allemaal een lespakket gemaakt. En een heleboel daarvan zijn serieus noch ambitieus. Er is altijd iets met een filmpje, een quiz, een spelletje, Het moet vooral lollig blijven, niet schools. Kennis is saai. Altijd een obligaat werkblad, want de kinderen moeten lekker zelf aan de slag. Er is altijd en eeuwig de noodzaak om groepjes te vormen, waardoor het niveau structureel afdaalt tot de zwakste schakel. Want iedereen moet meedoen.
En vrijwel altijd wordt de gastdocent geïnstrueerd om vooral de kans te laten liggen op een goede eerste indruk, maar te beginnen met de vraag wat de leerlingen zelf al weten. „Wie heeft er al een bankrekening?” vragen de bankiers. „Wat weten de leerlingen al over afvalverwerking?”, vraagt de afvalbranche. „Schrijf alles op waar je bij het woord ‘molen’ aan denkt”. Letterlijk. Zie daar de complete debilisering van een generatie door ze vooral eindeloos naar elkaar te laten luisteren.
Maar zelfs bij gewichtige onderwerpen, de seksuele voorlichting tijdens de Week van de Lentekriebels van Rutgers en de GGD, waarbij er toch echt dringend behoefte is aan een volwassene met gezag die gewoon de feiten vertelt, moeten leerlingen vooral met elkaar het gesprek aangaan over wat ze al weten over menstruatie, seks en puberteit. Quelle horreur.
Het onderwijs zelf stapte grotendeels weer over op gewoon directe instructie. Lesgeven zeg maar. Maar in de rest van Nederland woekert het onderzoekende leren door, op de kaalgeslagen postmoderne vlakte van onze samenleving, waarin iedereen en niemand meer gelijk heeft en kennisoverdracht een doodzonde is.
En echt, er zijn allerlei bedreigingen voor het onderwijs, maar deze diepe overtuiging is misschien wel de belangrijkste. Ik smeek iedereen die een keer voor een klas staat: til die kinderen op. Vertel ze wat je weet. Hun breinen zijn er klaar voor. In vredesnaam: pak de kans en laat ze iets ingewikkelds zien, iets spannends, iets ernstigs. Weersta de neiging om lollig te doen, af te dalen naar hun niveau, maar houd ze iets boven het hoofd. Daar groeien ze van.
Dit was een column van Rosanne Herzberger, in NRC 8-10-2026. Herzberger, ja die voor NSC in de Tweede Kamer zat. Hoe kwam ze er in vredesnaam toe...? Een denkfout van een ongeïnformeerd mens? Of een beetje verliefd op Pieter Omtzigt...?
