Het was Kinderboekenweek in Nederland en het thema was Gi-ga-groen! (Met uitroepteken, ja.) Dus stortte Jan en alleman leestips over ons uit en werd de kinderen het groen zijn ingepeperd. Marcel van Roosmalen wijdde er een fraaie column aan in NRC 12-10-2022.
De CPNB dient de belangen van de boekhandel en de Kinderboekenweek is een project van de CPNB. Doel is de bevordering van de verkoop van kinderboeken. Dat is altijd zo geweest, en deze keer nadrukkelijker dan ooit. Een thema dat 'in' is, een kinderboekenweekgeschenk geschreven door de auteurs van een waanzinnig populaire serie. Een Kinderboekenweekkrant 'boordevol leuks', waarin Sterrin Smalbrugge 'megablij' is met dat thema, wel (gelukkig) qua tekst onder redactie van Bas Maliepaard, die er naast een interview met genoemde auteurs toch veel informatie in stak over auteurs en illustratiren uit eigen taalgebied.
Voor de CPNB en de boekwinkels (vooral de kleine zelfstandige boekwinkels) hoop ik dat deze aanpak een succes was. Maar ik kan me het hier en daar klinkende gemopper van Nederlandse kinderboekauteurs wel voorstellen. Voor het eerst was het kinderboekenweekgeschenk een vertaald boek en niet van een bekende Nederlandse auteur: Waanzinnige boomhutverhalen van Andy Griffiths en Terry Denton. Voor de auteurs uit ons taalgebied hoop ik dat deze keuze een niet al te groot succes was.
Voor wie jonger is dan 19 en ouder dan 5 en graag gedichten schrijft, zijn er weer kansen op bekendheid en prijzen. Je hoeft alleen maar mee te doen aan een van de twee dichtwedstrijden die Het poëziepaleis ook dit seizoen weer uitschrijft: die voor jonge dichters van 12 t/m 18 jaar en die voor kinderen van 6 t/m 12 jaar.
Als je twaalf bent, mag je kennelijk aan beide wedstrijden meedoen, maar let op, de beide dichtwedstrijden hebben een en dezelfde vakjury.
Voor beide wedstrijden is de termijn 5 februari 2023.
'De dichtwedstrijd kent een vakjury en een jongerenjury. De vakjury bestaat uit mensen die veel van jongeren en poëzie weten. De jongerenjury bestaat uit jongeren die vaker poëzie lezen of schrijven. Zij kiezen samen de 100 winnaars, de 10 finalisten en bepalen wie de hoofdprijzen winnen.' Van de jongerenjury worden op de website geen namen vermeld.
Hoeveel gedichten er doorgaans worden ingestuurd staat er ook niet, maar wel wordt gerept over 'vele duizenden'. Dat is prettig: er zijn gelukkig niet alleen nog steeds kinderen en jongeren die lezen, er zijn er zelfs die gedichten schrijven.
De aarde warmt op, het Amazone-woud wordt gekapt, de mensheid weegt zwaarder dan alle andere diersoorten en planten bij elkaar (Dave Goulson, Stille aarde), steeds minder insecten en vogels laten zich horen, bizarre complotten bevolken de breinen van steeds meer mensen, in een rustiek gebouwencomplex middenin Moskou broedt een in negentiende-eeuwse termen denkend groepje ex-spionnen over plannen om met eenentwintigste-eeuwse kernwapens grootscheeps dood en verderf te zaaien, zich gelovig noemende bendes brengen onheil onder mensen in de Sahara, de wapenhandel floreert wereldwijd, in havens en baaien van belastingparadijzen dobberen steeds grotere jachten, maar gelukkig gaat intussen Stichting Lezen onverdroten door met het helpen bevorderen dat mensenkinderen aan het lezen gaan en zo hoort het, daartoe is de stichting in het leven geroepen en ontvangt ze namens ons allen subsidie van onze regering, net als, mutatis mutandis, haar Vlaamse evenknie met de wensvervullende naam Iedereen leest.
Zo, 145 woorden, als ik goed heb geteld.
'Zo hoort het', want
jeugdliteratuur laat nieuwe en andere werelden zien aan kinderen en jongeren. En dat is van groot belang voor henzelf en voor onze samenleving. Verder kijken dan je eigen voordeur, positief en nieuwsgierig zijn naar wat je niet kent en dat al jong leren - helpt iedereen vooruit. Zeker nu, nu in onze samenleving steeds minder ruimte lijkt voor het andere en de anderen.
Aldus directeur Gerlien van Dalen in het redactioneel van Lezen 2022-3.
Wie kan het daarmee nu niet eens zijn... Nou ja, wellicht Thierry Baudet en de zijnen. Benieuwd of de FvD-scholen over behoorlijke bibliotheken gaan beschikken.
Intussen stijgt mijn respect voor de lenigheid waarmee Gerlien nu al ruim tien jaar aflevering na aflevering van kwartaalblad Lezen (een uitgave van Stichting Lezen) van dit soort montere inleidende stukjes voorziet.
En ook de Kinderboekenambassadeurs blijven zich vol overtuiging inzetten. Recentelijk is illustrator Martijn van der Linden benoemd. Uiteraard wordt hij in Lezen gepresenteerd, middels een interview door Annemarie Terhell.
Opmerkelijk: juist nadat ik auteur Mohana van den Kroonenberg met verve heb horen pleiten voor kinderboeken zonder plaatjes (tijdens het 6e symposium van het Lewis Carroll Genootschap, zie hier), vraagt Martijn van der Linden zich af:
Zou het niet beter zijn als ook boeken voor twaalfplussers vaker geïllustreerd zijn? Ik voel sterk de behoefte om daar iets mee te doen.
En dat past bij zijn voornemen om de twee jaar dat hij ambassadeur zal zijn meer aandacht te vragen voor illustraties. Nooit weg natuurlijk, maar laat hij vooral ook aandacht vestigen op de verhouding tussen tekst en beeld, en dan net iets dieper dan zijn vergelijking met filmmuziek.
Wie wil weten wat er meer in dit volle nummer staat, kan gratis een abonnement nemen. Lezen is vooral interessant voor wie belang stelt in de volle breedte van leesbevordering, wat in de termen van de stichting de 'doorgaande leeslijn' heet. Ik vind het leeslettertje moeizaam, maar de opmaak is levendig zat en er zijn altijd wel lezenswaardige bijdragen.
Zoals bijvoorbeeld in dit nummer een interview door Mirjam Noorduijn met Helma van Lierop-Debrauwer wegens haar afscheid als hoogleraar jeugdliteratuur. Ze kijkt terug op een actieve en invloedrijke loopbaan.
Het Lewis Carroll Genootschap is openbaar en niet geheim en er lopen in het Nederlands taalgebied vast honderden liefhebbers van Carrolls werk rond. Toch kent het slechts 43 Vrienden en op het symposium dat 30 september jl. plaatsvond waren er zo'n 25 aanwezig. Het was het 6e symposium van het genootschap en net als in 2021 vond het onderdak in de Gasthuiskapel te Zaltbommel, een fraaie en zeer bereikbare plek. Helaas heb ik er in 2021 geen verslag van gedaan, terwijl Carroll-vertaler Nicolaas Matsier daar toch een onderhoudend vertoog afstak over interpunctie bij Carroll.
Als nog steeds relatieve buitenstaander kon ik me niet aan de indruk onttrekken dat het een soort ons-kent-ons-feestje was en dat lag voor de hand met zo weinig deelnemers. De sfeer was daardoor familiair en gemoedelijk, zelfs tijdens het toch wat scherpe debatje over de noodzaak van een boek over man en schrijver Dodgson & Carroll.
Daarover wordt al enkele jaren gepraat in het Genootschap, maar niet iedere Vriend zit het zitten, dat werd me wel duidelijk. Zie de column van Liliane Waanders voor een idee van wat dat boek zou moeten worden.
Het programma bestond uit mogelijkheden om verzamelingen te bewonderen en oude boeken te verhandelen, een zeer amusante vertaalquiz, een presentatie van muziekfragmenten geïnspireerd door Alice en The Hunting of the Snark (zie ook hier), een kort huishoudelijk deel en twee presentaties die ik nader toelicht.
Mohana van den Kroonenberg was uitgenodigd om iets te vertellen over haar Dodo. Dat verhaal gaat over een jongen die danig last heeft van stotteren, zelfs zo dat-ie bij de eerste voorstelronde in de brugklas niet verder komt dan i (van ik) en uiteindelijk Dodo (van Dorian). Hij wordt het buitenbeentje van de klas en redt zich door een verbeeldingsvolle verhouding met de opgezette vogel die hij in het museum aantreft, inderdaad, de dodo. Een verhaal vol autobiografische elementen, begreep ik.
Haar vertoog was informatief: zo weet ik dat ze eerst een vier-, toen een negenjarige hoofdpersoon in gedachten had, maar op advies van de uitgever besloot er een twaalfjarige brugklasser van te maken. Juist omdat er zoveel persoonlijks in het verhaal zit, besloot ze er een ik-verhaal van te maken: Dorian (Dodo) is tevens verteller. Dat was dus geen slaafse opvolging van een tip van de Schrijversvakschool. En ook de beslissing om geen illustraties toe te laten, wist ze met verve te verdedigen: liever geen herhaling van wat al in woorden wordt beschreven.
En dan de markante antiquaar Casper Schuckink Kool. Hij had op de voorste rij al van zich laten horen met ongezouten commentaar bij het boekplan en sprak het publiek met krakende doch luide stem toe over vertalingen van The Hunting of the Snark. Hij deelde zijn ervaringen met het publiek door van diverse citaten verschillende vertalingen te tonen, en het tekent het vertrouwelijk clubsfeertje dat één van die vertalers, Henri Ruizenaar, ook in de zaal zat - en nog wel op de voorste rij.
Casper Schuckink Kool eindigde zijn voordracht met de bekentenis dat hij zichzelf, nu 77,5 jaar oud, de belofte had gedaan vóór zijn 80e met een eigen vertaling van The Hunting of the Snark te komen en hij vroeg het publiek om daaraan alvast mee te werken door de volgende regels te vertalen:
I said it in Hebrew - I said it in Dutch -
I said it in German and Greek;
But I wholly forgot (and it vexes me much)
That English is what you speak!
Hoefde niet ter plekke, kan nog steeds, vertaling graag sturen naar casper.schuckink.kool@gmail.com.
De CPNB maakte op 21 juni bekend welke boeken met de Zilveren en Bronzen Griffels en Penselen zijn bekroond: zie hier, ook voor jurynamen. Voor zover het oorspronkelijk Nederlandstalig werk betreft, maakten de auteurs en illustratoren kans op goud.
Eind september werd bekend wie: Gouden Griffel voor Yorick Goldewijk wegens Films die nergens draaien, Gouden Penseel voor Raoul Deleo wegens Terra Ultima.
Leesmotivatie: daarvan moet je als onderwijsgevende in het basisonderwijs veel hebben om het artikel door te spitten over leesmotivatie dat Roel van Steensel (Bijzonder hoogleraar Leesgedrag Stichting Lezen) en Jette van den Eijnden (Onderzoeksspecialist Stichting Lezen) schreven voor de webpagina Onderwijskennis.
Intrinsieke motivatie is de meest gunstige vorm van motivatie: leerlingen lezen vaker en beter als ze lezen een leuke, interessante of uitdagende activiteit vinden.
Leesmotivatie en leesvaardigheid beïnvloeden elkaar wederzijds. Leerlingen die moeite hebben met lezen, en daarmee het risico lopen op onderwijsachterstanden, plukken in het bijzonder de vruchten van motiverend leesonderwijs.
Zo is 't maar net.
De waarde van dit artikel is ook niet dat het nieuws brengt, maar dat het wetenschappelijke onderbouwing biedt voor wat zo vanzelf lijkt te spreken. Genoeg om pakweg een schoolbestuur of -directeur ervan te overtuigen dat het geen slecht idee is om een leescoördinator te benoemen en een behoorlijke schoolbibliotheek te onderhouden.
Want:
Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar de effecten van leesmotivatieprogramma’s in het onderwijs. Van Steensel en collega’s (2016) hebben de uitkomsten van zo’n negentig van zulke studies samengevat. Ze vonden dat leesmotivatieprogramma’s in het onderwijs positieve effecten hebben op zowel leesmotivatie als leesvaardigheid. De effecten op motivatie waren groter in studies met relatief veel zwakke lezers en de effecten op vaardigheid groter in studies in het voorgezet onderwijs.
Programma's die de autonomie van leerlingen aanspreken, die competentiegevoelens of zelfvertrouwen bevorderen, die inzetten op sociale verbondenheid, die de (persoonlijke of situationele) interesse van leerlingen aanspreken en die beheersingsdoelen stimuleren, lieten grotere effecten zien dan programma’s die daar geen aandacht voor hebben. [...] Ook in andere overzichtsstudies werden positieve effecten van motivatiebevordering gevonden (Guthrie et al., 2007; McBreen & Savage, 2020).
De Nederlandse regering wil dat het basisonderwijs beter onderwijs in basisvaardigheden gaat geven. Ik schreef er eerder over. Omdat doel te bereiken zijn gesprekken gaande met o.a. de openbare bibliotheken, en op regeringsniveau gebeurt dat dan met de Vereniging Openbare Bibliotheken.
De uitkomst van die gesprekken is op de website van die vereniging helder samengevat.
Scholen zoeken ondersteuning bij aanpak digitale geletterdheid
Het ministerie van OCW heeft het afgelopen half jaar gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit het onderwijsveld, waaronder ook de bibliotheeksector, over het masterplan basisvaardigheden. Centraal in deze gesprekken stond de vraag: ‘wat heeft het onderwijs nodig om nóg beter onderwijs in de basisvaardigheden te kunnen geven?’. De uitkomsten zijn door het ministerie gebundeld in de publicatie: Verslag van gesprekken met het onderwijsveld over het masterplan basisvaardigheden. Leraren waarderen structurele samenwerking met bibliotheek
Uit de gesprekken blijkt dat meer aandacht voor leesmotivatie en leesplezier noodzakelijk is. Een passende en toegankelijke collectie is hiervoor een randvoorwaarde. Leraren noemen de structurele samenwerking met de lokale bibliotheek als meest gewenste optie voor het aanleggen, onderhouden en uitlenen van een collectie op school. Leraren geven aan dat bibliotheken hen hierin ontzorgen. Er wordt gepleit te werken met een vaste leesconsulent van de bibliotheek. Als knelpunt geven scholen aan dat het aanbod per bibliotheek verschilt, waardoor het niet altijd duidelijk is wat een bibliotheek kan bieden. Daarnaast is er niet altijd budget om de ambities van de bibliotheek op school te realiseren.
Scholen zoeken ondersteuning bij aanpak digitale geletterdheid
Veel bestuurders, schoolleiders en leraren gaven aan dat zij graag meer met digitale geletterdheid willen doen, maar dat dit lastig is met de huidige bezetting op hun scholen. Daarnaast geven veel leraren aan nog niet precies te weten wat het leergebied digitale geletterdheid inhoudt. Externe ondersteuning is gewenst, maar nog niet altijd even gemakkelijk in te schakelen. De externe hulp is volgens de geïnterviewden nu voornamelijk tegen betaling beschikbaar bij commerciële aanbieders. Leraren en schoolleiders geven aan erg geholpen te zijn met goede, praktische voorbeelden en een centraal expertise/informatiepunt over digitale geletterdheid.
Bibliotheken belangrijke partner
De VOB ziet in de publicatie de bevestiging dat bibliotheken worden gezien én betrokken als belangrijke partner in het basisplan vaardigheden. Het ministerie van OCW heeft de bibliotheek op school dan ook opgenomen als bewezen methode voor de verbetering van basisvaardigheden.
Tot zo ver.
Je zal, net als ik, al decennia lang aandacht moeten hebben voor de relatie tussen bibliotheken en scholen om een déjà vu te krijgen. Dit is allemaal niet nieuw. Bij mij komen herinneringen boven aan de bloei van het openbaar bibliotheekwerk en het schoolbibliotheekwerk in de jaren '70 en '80. Nagenoeg dezelfde doelen.
Bezuinigingen maakten daaraan later een einde, ook al zijn er op veel plekken nog goede contacten tussen bibliotheken en basisscholen.
Maar wellicht lijkt het voor dertigers (zoals onze minister) wél nieuw.
Er is ook iets veranderd. Leerkrachten lezen nog minder dan toen, de werkdruk (registratiedruk) is toegenomen, de groepen tellen meer 'uitdagende' leerlingen. De condities voor leesbevordering op school zijn er niet op vooruit gegaan.
Ik wens alle betrokkenen veel succes met de herontdekking van wat bibliotheken en scholen samen tot stand kunnen brengen.
Daar had je hem weer: de burger. Terug van niet-weggeweest, maar deze keer maak ik er toch weer even melding van, want een HJ Schoo-lezing is tenslotte een status-dragende gebeurtenis waarover in dagbladen bericht wordt.
De HJ Schoo-lezing is, aldus Wikipedia, 'een jaarlijkse lezing georganiseerd door Elsevier Weekblad, en is vernoemd naar de oud-hoofdredacteur Hendrik Jan Schoo (1945-2007).'[...] 'De naam van de lezing wordt gespeld met de initialen HJ zonder puntjes en een koppelteken tussen Schoo en lezing.'
Op de website van dat weekblad is de lezing alleen voor abonnees in zijn geheel te lezen of als brochure te bestellen, maar op Youtube in zijn geheel te beluisteren.
Dit jaar sprak minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius en ze had het, volgens de recensie in NRC, onder meer over de vermeende kloof tussen 'overheid' en 'burger'.
Ik citeer:
Yesilgöz ziet een afstand tussen burgers en overheid die zo groot is dat het wederzijdse onbegrip toeneemt. „De patstelling die dan lijkt te ontstaan, leidt er steeds vaker toe dat maatschappelijke vraagstukken vervolgens bij een rechter worden neergelegd. Van de plenaire zaal naar de rechtszaal. Dat zet het gezag van de rechter binnen de trias politica onder druk, net als de democratische legitimiteit van grote beleidswijzigingen.”
Om die afstand te overbruggen, moeten overheid en burger met elkaar in „relatietherapie”.
Yesilgöz pleit voor een overheid die duidelijk en betrouwbaar is. „Uiteraard kijk ik hier als eerste naar mijzelf, naar collega-bestuurders en naar andere politici. Wij moeten het goede voorbeeld geven, zorgen dat wat we doen transparant, navolgbaar, uitvoerbaar en helder is. Niet besluiten nemen en daarna aan mensen uitleggen waarom dat goed voor hen is, maar eerst onderzoeken wat er leeft en hoe wij hen beter kunnen dienen. We moeten altijd oog hebben voor hoe beleid uitpakt in de praktijk. Zorgen dat de rechtsbescherming op orde is.”
[...]
De VVD’er ziet een Nederlandse samenleving die het gevoel van trots,
op een land waar alles goed geregeld is, aan het kwijtraken is – wat het
Sociaal en Cultureel Planbureau eerder deze maand ook al vaststelde.
Volgens haar is dat de overheid te verwijten. „We hebben een
aantal grote fouten gemaakt. Fouten die niet alleen grote gevolgen
hebben gehad voor individuen, maar daarmee ook voor de relatie tussen de
overheid en die mensen voor wie wij er hadden moeten zijn.” Yesilgöz
noemde de toeslagenaffaire en de gaswinning in Groningen als voorbeeld.
„De instituties die onze rechtstaat vormen en die slachtoffers
bescherming hadden moeten bieden, hebben gefaald. En te lang nam niemand
daarvoor verantwoordelijkheid.”
Einde citaten.
Niet voor het eerst vraag ik me gefascineerd af of er bij de overheid dan geen burgers zijn. Zelfs minister Dilan is volgens mij een burger, met de Nederlandse nationaliteit. Alleen de koning is geen burger, toch? Maar zeker wel de ijverige ambtenaren achter de loketten in het gemeentehuis, of de zeer burgerlijke topambtenaren van onze ministeries, evenals onze brandweerlieden, de unverfroren prikkende medewerkers van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst en onze politie-agenten, die overigens soms ook doen alsof ze pas burger zijn als ze 'in burger' gaan, maar zo gaan ze zeker toch ook naar het stemhokje.
Om maar een handvol te noemen van de kwart miljoen overheidsmedewerkers.
Met die relatietherapie wordt het natuurlijk niks.
Een groot deel van de burgers zou kunnen beseffen dat ze de overheid hebben waarvoor ze zelf hebben gestemd: klein en machteloos, en budgetair gezien doorgaans graatmager. Neem de aanhangers van Dilans eigen partij, die toch altijd sterk te vinden waren voor een zich terugtrekkende overheid, ten gunste van 'het bedrijfsleven'. Nou zijn ze eindelijk zo ver, is het weer niet goed.
Die ontevreden burgers hoeven niet 'in relatietherapie' met de overheid (die ze wellicht zelf belichamen), die moeten zich eens gaan afvragen wat ze nou eigenlijk voor samenleving willen.
Voor het overige sprak ze overigens behartenswaardige woorden over maatschappelijke omgansvormen en persvrijheid.
Sinds dit jaar bieden alle Nederlandse openbare bibliotheken het programma Boekstart aan. Boekstart is een succesvol leesbevorderingsprogramma, dat al vanaf 2009 bestaat.
Volgens de nieuwsbrief van Kunst van lezen toont het onderzoek aan dat vroeg voorlezen loont, niet alleen op jonge leeftijd, maar ook op de lange termijn: het programma ondersteunt het voorkomen van leesachterstanden en het bieden van gelijke kansen aan alle kinderen.
In welke mate, dat stond er niet bij. Hopelijk is er een en ander aan meetwerk verricht.
Want natuurlijk, het ligt voor de hand dat voorlezen helpt, zoals sowieso praten met je kinderen ook helpt. Het lijkt me evident dat Boekstart daarbij ondersteunt.
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
