Pjotr van Lenteren: tien jaar recensent

Pjotr van Lenteren recenseert sinds tien jaar jeugdliteratuur voor de Volkskrant. Op zijn blog blikt hij terug.
' Op 29 september 2000 verscheen mijn eerste stuk. Sindsdien is er een hoop gebeurd. Ik heb tien jaar samengevat in tien trendanalyses. Je kunt erop klikken en aan het einde van de trend krijg je een link terug.

1. Het leesplezier is terug
2. Van veel te dunne boeken naar te veel dikke
3. De puinhopen van Potter
4. Van big business naar fast business
5. Oeuvres verdwijnen, maar worden toch bekroond
6. Volwassenen lezen kinderboeken
7. De fladdergeneratie kan niet kiezen
8. Aandacht in de kranten blijft stabiel
9. De jongsten en de oudsten mogen niet klagen
10. Het kinderboek is nog niet terug '
Dikke boeken, terugkeer van het leesplezier, een opgejaagde kinderboekenmarkt ('fast business', van 1200 nieuwe titels per jaar rond 2000 tot bijna 2400 nu.), uiteenlopende oordelen van jury's en kinderen, de opmars van 'crossover-literatuur', auteurs die diverse genres proberen ('Fladdergeneratie kan niet kiezen'), continuïteit in recensies voor dagbladen, een lijst 'beste boeken van het begin van deze eeuw' en het verdwijnende kinderboek.
Hier de lijst, met als 'bijzonderste boek 2000-2010' De 13 1/2 levens van kap’tein blauwbeer van Walter Moers ( (Bert Bakker, 2002, vert. Frans Hille).

En tot slot twee echte Pjotr-standpunten:

' Op internet kwam er aandacht voor kinderboeken bij, maar de kwaliteit en functie ervan is heel wisselend. De krantenrecensenten zouden meer kunnen doen op internet en hun oeuvres zouden veel beter vindbaar moeten zijn. Dat geldt ook voor de consument. Nu is de mening van ouders en kinderen zelf - die ik graag op regelmatige basis zou zien - versplinterd en nauwelijks te vinden. 
Het wachten is op een soort Iens of Rotten Tomatoes voor kinderboeken, dat een gezond tegenwicht kan bieden aan intellectuele deskundigdoenerij in de kranten. '

Interessant idee. De website Leesfeest zou zich er goed voor lenen: men hoeft daar alleen nog de mogelijkheid in te bouwen om te stemmen op de besproken boeken. Of recensenten inderdaad doen aan 'intellectuele deskundigdoenerij' vraag ik mij af, ik zou graag zien dat hij wat voorbeelden gaf.

En:
' Dat in de recente kinderboekverfilmingshype steeds maar boeken uit de jaren zestig en zeventig en zelfs een paar van voor de oorlog worden verfilmd is niet toevallig. 
Natuurlijk, het zijn de kinderboeken die de makers zelf lazen. 
Maar er is meer: het zijn boeken die de verfilmers zijn bijgebleven, omdat ze er ooit diep door zijn geïnspireerd. Wat je het liefst verfilmt is een boek dat op eigen kracht de tijden overstijgt. 
Zo'n boek is in het afgelopen decennium niet geschreven. Ondanks het goede voor- en nagerecht is de nasmaak van het gelag daarom toch bitter: een stevig hoofdgerecht ontbreekt. Mijn terugblik over een kleine driehonderd recensies bevestigt dat: in de categorie van 6 tot 13 vond ik wel een paar mooie eervolle vermeldingen, maar geen overtuigende winnaar. 
En daarmee is de sombere voorspelling van Anne de Vries in 1990 nog altijd waar: het echte kinderboek is aan het verdwijnen. Vanaf het moment dat kinderen kunnen lezen totdat ze naar de de brugklas gaan, zijn ze aangewezen op schoolpulp en spannende series. Aanstekelijk maar oppervlakkig, vermaak dat je op de drempel van de literatuur brengt maar geen stap verder. '
Uiteraard stond het artikel van Anne de Vries in Leesgoed: 1990-2.

Jaaroverzicht 2010 jeugdliteratuur

Collega-blogger Richard Thiel maakte zoals gebruikelijk een jaaroverzicht: zie hier. Redelijk adequaat, lijkt me.

'De beste kinderboeken van de 21ste eeuw'

Na zes jaar houdt Karel Berkhout op met het recenseren van jeugdliteratuur voor NRC/Handelsblad. Als afscheidscadeau zijn Top Tien Beste van het afgelopen decennium, eigenlijk de top twintig beste:

De tien beste van de afgelopen tien jaar (Nederlands)

Els Beerten: Allemaal willen we hemel (2008). Meerstemmige roman over collaboratie en verzet in een Vlaams dorp tijdens de Tweede Wereldoorlog

Peter van Gestel: Winterijs (2001). In een winters Amsterdam vol schuldige straten raakt brutale en grappige jongen in de greep van de herinnering aan de deportatie van de joden.

Martha Heesen: Toen Faas niet thuis kwam (2003). Jongen vertelt indringend en ingetogen over de wanhoop na raadselachtige verdwijning van broertje

Guus Kuijer: Het boek van alle dingen (2004). Tale Kanaäns en visioenen in beklemmende geschiedenis over vader die zijn gezin terrroriseert met de bijbel.

Joke van Leeuwen: Toen mijn vader een struik werd (2010).  Eigenzinnige logica van de schrijfster valt wonderwel samen met het absurdisme van een wrede oorlog.

Benny Lindelauf: Negen Open Armen (2004). Drie Limburgse zusjes groeien tijdens de crisisjaren op in een magische streekroman vol kleine mythen en grote verhalen.

Koos Meinderts & Annette Fienieg: De vuurtoren (2007). Melancholiek prentenboek over generaties die gaan en komen als de getijden van de zee.

Peter Verhelst & Carll Cneut: Het geheim van de keel van de nachtegaal (2008). Poëtisch en schitterend geïllustreerde hervertelling van het sprookje over de Chinese nachtegaal.

Daan Remmerts de Vries: De Noordenwindheks (2004). Aan weerzijden van een gordijn in een ziekenhuis liggen twee kinderen; de een verzoent zich met het leven, de ander met de dood.

Floortje Zwigtman: Wolfsroedel (2002). In Roemeense jongensbende in de negentiende eeuw heerst een mythologische strijd tussen goed en kwaad

De tien beste van de afgelopen tien jaar (vertaald)

Anne-Laure Bondoux: De tranen van de moordenaar (2003). Jongen sluit vriendschap met moordenaar van zijn ouders in filosofisch verhaal over de grenzen van het kwaad.

Kevin Brooks: Lucas (2003) Fascinerende en ongrijpbare jongen van buiten schept uitzonderlijk veel liefde en haat in bekrompen dorp.

Mikael Engström: Tobbe (2004). Eigenzinnige jongen overleeft in grauwe en gevaarlijke buitenwijk van Stockholm door humor, vriendschap en avonturen rond een sloperij.

Timothée de Fombelle: Tobie Lolness (2007). Een boom is de hele wereld in een allegorische vertelling over de hevige strijd tussen goed en kwaad in een volk van mini-mensen.

John Green: Het grote misschien (2005). Op kostschool ontstaat driehoeksrelatie tussen nerd met voorliefde voor laatste woorden, een coole gast en een slim meisje dat ongrijpbaar is en blijft

Mark Haddon: Het wonderbaarlijk voorval met de hond in de nacht (2003). In origineel detectiveverhaal doet autistische jongen onderzoek naar de dood van een hond en ontdekt meer dan hem lief is.

Steven Herrick: De roep van de wolf (2009).  Epische roman in verzen over jongen en meisje die in binnenlanden van Australië vrede vinden met elkaar en zichzelf.

Meg Rosoff: Hoe ik nu leef (2004). Verwend meisje verhaalt met krachtige vertelstem over liefde en seks in tijden van oorlog en terreur

Andreas Steinhöfel: Het midden van de wereld (2005). Broer en zus   zoeken hun weg temidden van talloze uitzonderlijke personages in een villa, die lijkt op de Olympus.

Jenny Valentine: Op zoek naar Violet Park (2007). Tijdens hilarische zoektocht met urn van onbekende vrouw ontdekt jongen de geheimen van zijn eigen afkomst.

Daarbij tekent hij (op 30 december 2010) aan: ' Onafzienbaar is de rij ‘literaire’ kinderboeken die in de 25 jaar  is verschenen. Daarvan vormen vele geweldige schuilplaatsen van de kinderlijkheid. Helaas wordt tegelijkertijd het authentieke kinderboek weggedrukt door de bestsellers [...] Misschien komt het door het tijdgebrek van schrijvers, die veel moeten schrijven om de huur te kunnen betalen. Gelukkig slaagt menigeen er wél in om een origineel boek af te leveren. gen aardig wat schrijvers erin om wél originele boeken te schrijven die de moeite waard zijn. Laten we díé boeken kopen zonder te kijken naar vroeger of het buitenland. Een kinderboek – doorgaans met prachtige illustraties – kost gemiddeld 13,50 euro. En dat is een heel redelijke entreeprijs voor een speelzolder die je net zo vaak kunt bezoeken als je zelf wilt.  ' Waarvan akte.