Sélection 2017

Leesgoed mag dan opgeheven zijn, La revue des livres pour enfants gaat onversaagd door, geholpen door de Franse overheid middels de Bibliothèque nationale de France en het daartoe horende Centre national de la littérature pour ja jeunesse la Joie par les livres.
Het bevordert de zichtbaarheid van dat centrum. Het in 1997 in de Koninklijke Bibliotheek (NL) opgenomen Boek en Jeugd zou ik zo'n zichtbaarheid graag gegund hebben. De KB beheert de collectie voortreffelijk, maar een centrum voor de Nederlandstalige jeugdliteratuur ontbreekt sindsdien.

Eens per jaar biedt La revue des livres pour enfants een selectie uit een jaar jeugdliteratuur. Zo ook nummer 297 (november 2017). 876 titels, verdeeld in de hoofdstukken
'Albums',
'Contes',
'Poésie, chansons, comptines',
'Théâtre',
'Romans et premières lectures' (onderverdeeld in leeftijdsgroepen 6-8, 9-10, 11-12, 13+, 15+ en Séries et suites),
'Québec' (onderverdeeld in genres),
'Afrique, Caraïbe, Océan Indien et monde Arabe' (onderverdeeld in genres),
'Bandes dessinées' (onderverdeeld in 'Enfance', 'Humour', 'Société',  'Aventure et sport', 'Policier et espionage', 'Histoire et western', 'Fantastique et Fantasy', 'Science-fiction', 'Patrimoine'),
'Documentaires' (onderverdeeld in 'Art', 'Sciences humanes', 'Sciences et techniques' en 'Autres documentaires'),
'Livres cd, chansons, comptines et musique',
'Cinéma',
'Jeux vidéo',
'Applis',
'Magazines pour enfants' en
'Ouvrages de référence',
met daarachter nog drie indexen: op auteur, titel en thema. Een kloeke gids van 228 p.

Opvallend vond ik de onderverdeling bij de strips (BD), die zeer afwijkt van die van de prentenboeken, oude verhalen (sprookjes e.d., contes) en romans, en verder als ieder jaar de vanzelfsprekende opname van die strips en van theaterteksten, in afwijking van vergelijkbare jeugdliteratuurgidsen in Noord-Europa.
Wat me ook opviel is de opname van wat hier nog vaak de 'nieuwe media' wordt genoemd, al wordt dat nieuwe steeds relatiever. En de Applications van Sélection 2013 heten sinds 2014 Applis.
De gids beperkt zich niet tot oorspronkelijk Franstalige titels. Iedere titel is voorzien van een annotatie en afbeelding.
Een snelle blik op de auteursindex onthulde namen als Joukje Akveld (Va faire un tour), Philip Hopman (idem),Tom Schamp (Límagier le plus fou du monde) en Hester van Toorenburg (Yoga en musique pour les enfants, haalde zelfs de Flash, zie onder). Als ik daarop moet afgaan valt er richting Frankrijk nog iets te doen voor het Letterenfonds en de Vlaame pendant.

Van de ons omringende talen (Duits, Engels en Frans) is Frans het stiefkindje. In het Nederlandse onderwijs kiezen (te) weinig leerlingen Frans als vak. Ik weet niet of er nog bibliotheken zijn die er een collectie Franse jeugdliteratuur op na houden.
Voor die collectiebeheerders is deze gids van grote waarde.

In Frankrijk zullen veel ouders aanhikken tegen de omvang. Daarom publiceert La Joie ieder jaar, nu ook, een selectie uit die selectie als klein boekje, Flash! 2017-2018, nos 100 livres préférés, dat Franse bibliotheken en boekwinkels kunnen uitdelen aan hun klanten.

La revue des livres pour enfants 297, november 2017. Centre national de la littérature pour ja jeunesse, Bibliothècque nationale de France. ISBN 978 2 35494 080  5, ISSN 0398 8384, 192 p. Prijs van dit nummer buiten Frankrijk € 15,-. Abonneren of bestellen: hier.

Het risico van de politiek in jeugdliteratuur

Het dossier van La revue des livres pur enfants 292 (december 2016) heeft als motto: 'Au risque de la politique'.
La revue des livres pour enfants is een Frans tijdschrift over jeugdliteratuur, uitgegeven door La joie par les livres, dat ressorteert onder de Bibliothèque Nationale de France.
Niet alle afleveringen van La revue des livres pour enfants bespreek ik. Alleen de jaarlijkse selecties, zoals die van 2015, en soms een nummer met een dossier dat me het bespreken waard lijkt, zoals dit, over jeugdliteratuur in Brazilië, of dit, over goden en jeugdliteratuur. 
Onder dossier verstaat het tijdschrift een vijf- tot zevental degelijke artikelen over één onderwerp. Voor het overige bestaat het uit besprekingen, nieuws en een enkel interview of artikel over een ander onderwerp, buiten het dossier.

Het eerste artikel in dit dossier is meteen ook het meest opzienbarend, zeker met het oog op de Tweede-Kamer-verkiezingen.
Onder de titel '"Je serai vous, je fermerais ma gueule"' (Als ik u was, zou ik m'n muil houden) beschrijft hoofdredacteur Marie Lallouet het wedervaren van een mediatheekdirectrice in een stadje, 'ergens in Frankrijk', waar na de verkiezingen in 2014 bestuurders aan de macht kwamen die gelieerd waren (helaas, zijn!) aan de UMP en het Front National.
Omdat die mediatheek nogal wat activiteiten uitvoerde in arme wijken en met kinderen van migranten, kreeg de leiding het onmiddellijk te verduren. In een periode van 14 maanden die door de betrokken mediatheekmedewerkers als oorlog werden ervaren, grepen de bestuurders hardhandig in, waarbij ze zich van wettelijke beperkingen niets aantrokken.
Activiteiten werden stopgezet, de collectie wantrouwig bekeken. De 'oorlog' eindigde met het vertrek van de directrice en een flink aantal medewerkers,en liet de blijvers lamgeslagen achter, met een gekortwiekt budget en programma en de ervaring dat het aanschafbeleid voortaan gecontroleerd wordt door de gemeente.
Bibliotheekmedewerkers in gemeentes waar de PVV de macht dreigt te krijgen en die in staat zijn om Frans te lezen (ach, zijn die er nog...), zouden dit artikel met aandacht moeten lezen.

Dat de politiek zich vaker met de jeugdliteratuur bemoeide, toont Christian Bruel in 'Quand la politique s'en mêle'. Met in het intro de opmerking dat zulke ingrepen zelfs na wegebben 'een bittere smaak van zelfcensuur achterlaten'.




Zo zijn er meer lezenswaardige artikelen in dit dossier, hoe lastig het ook is dat sommige uitgeverijen, auteurs en boeken in onze streken niet zo bekend zijn, zoals bijvoorbeeld de uitgeverij la ville brûle en de auteur Yves Pommaux, uit wiens Véro en mai bovenstaande afbeelding komt. Hij werd geïnterviewd voor dit dossier.

La revue des livres pour enfants 292, december 2016. Centre national de la littérature pour ja jeunesse, Bibliothècque nationale de France. ISBN 978 2 35494 074 4, ISSN 0398 8384, 204 p. Prijs van dit nummer buiten Frankrijk € 15,-.

Strips: ook jeugdliteratuur

Leesgoed mag dan opgeheven zijn, La revue des livres pour enfants gaat onversaagd door, nu al meer dan 50 jaar, geholpen door de Franse overheid middels de Bibliothèque nationale de France en het daartoe horende Centre national de la littérature pour ja jeunesse la Joie par les livres.
Het bevordert de zichtbaarheid van dat centrum. Het in 1997 in de Koninklijke Bibliotheek (NL) opgenomen Boek en Jeugd zou ik zo'n zichtbaarheid graag gegund hebben. De KB beheert de collectie voortreffelijk, maar een centrum voor de Nederlandse jeugdliteratuur ontbreekt sindsdien. Ik schrijf Nederlandse, niet Nederlandstalige, want in Vlaanderen is er nog het centrum Iedereen leest.

Kenmerkend voor de Franse benadering van jeugdliteratuur is dat strips gerekend worden tot de jeugdliteratuur - in tegenstelling tot de wereld van de jeugdliteratuur in Nederland en andere Noordeuropese landen. Daar heerst apartheid: niet alleen stripwinkels naast kinderboekwinkels, ook eigen netwerken, recensenten en onderzoek.




Bandes dessinées (of kortweg: BD) heten die boekjes op zijn Frans en La revue des livres pour enfants aflevering 289 (juni 2016) bevat een 90 pagina's tellend dossier getiteld 'La nouvelle jeunesse de la bande dessinée', ofwel 'de nieuwe jeugd van de strip', met elf bijdragen. Manga, striplezers ('Qui lit quoi?', wie leest wat?), strips in de bibliotheek, stripmakers - van alles komt voorbij.



Voor het overige bevat dit nummer (van 212 p.) de vertrouwde berg recensies en nieuws. Voor wie een abonnement wil: zie hier.

Goden en kinderboeken

'Comment faire avec Dieu?' staat op het omslag van La revue des livres pour enfants 288 (april 2016) en dat stelde me eerst wat teleur. Slechts één god? Er zijn er toch vele? Maar realistisch is het wel. Het gaat immers in Europese kinderboeken als het om goden gaat doorgaans over één god, of dat nu de Christelijke (meestal) of Islamitische (heel soms) of Joodse (nog zeldzamer) is. In dat opzicht verschilt de Franstalige jeugdliteratuur niet van de Nederlandstalige of de Engelstalige (de bron van veel vertalingen in zowel het Nederlands als het Frans).
De redactie leidt het dossier als volgt in:

Nous aurions pu choisir sujet plus tranquille, mais impossible de trouver sujet plus nécessaire. Entre laïcité et fait religieuz, tous les acteurs du livre pour la jeunesse de posent mille questions. Des questions complexes que la société nous renvoie en un écho cacophonique et violent. Tant pis, nous traiterons des petits lapins dans l'album jeunesse un autre fois.

Ofwel: we hadden een rustiger onderwerp kunnen kiezen, maar onmogelijk een nodiger. Tussen wereldse en religieuze zaken stelt al wie zich met het kinderboek bezighoudt duizend vragen, ingewikkelde vragen waarop de samenleving ons een kakofonische en gewelddadige echo levert. Jammer, maar de konijntjes in het prentenboek behandelen we een andere keer.

Meestal beslaat hun dossier-inleiding een hele pagina, de beknoptheid is opvallend, alsof de redactie zich verder maar stil houdt.




Het dossier bevat:
- een interview met Susie Morgenstern,
- een artikel over religie in de jeugdbibliotheek. ('De Franse staat mag zich ver houden van religie, de samenleving doet dat niet en daarmee moet de bibliotheek rekening houden.')
- non-fictie over relidies.
- 'Remède à l'islamophobie': remedie tegen islamofobie, een interview met Mansour Mansour, uitgever bij Al Bouraq.
- oude verhalen en hun band met religies.
- 'Qu'avons-nous besoin de mythes?', hebben we behoefte aan mythes.

La revue des livres pour enfants 288 (april 2016). ISBN 978 2 35494 070 6, ISSN 0398 8384. Prijs per nummer € 15,-, prijs abonnement (Europa) € 67,-.

                                              

Jiddisch spreekwoord: als iedereen in dezelfde richting zou lopen, zou de wereld kantelen. (Besproken nummer, p. 104, bij het interview met Susie Morgenstern)

België!

La revue des livres pour enfants is een Frans tijdschrift over jeugdliteratuur, uitgegeven door La joie par les livres, dat ressorteert onder de Bibliothèque Nationale de France.
Niet alle afleveringen van La revue des livres pour enfants bespreek ik. Alleen de jaarlijkse selecties, zoals die van 2015, en soms een nummer met een dossier dat me het bespreken waard lijkt, zoals dit, over jeugdliteratuur in Brazilië. Onder dossier verstaat het tijdschrift een vijf- tot zevental degelijke artikelen over één onderwerp. Voor het overige bestaat het uit besprekingen, nieuws en een enkel interview of artikel over een ander onderwerp, buiten het dossier.

In 2003 was er een aflevering (nr. 209) met de Vlaamse en Nederlandse jeugdliteratuur als thema.
Ik hield toen nog geen blog bij, dus is er hier geen bespreking te vinden.
Dat is maar goed ook, want het is lastig om je eigen teksten te bespreken en ik schreef voor deze aflevering een 'ABC pratique sur la littérature enfantine aux Pays-Bas'. Toin Duijx schreef een reeks auteursportretten en er waren bijdragen van Vanessa Joosen en Eva Devos.

In 2008 was er een aflevering met als onderwerp de lezingen gehouden tijdens een congres over 'Rencontres Européennes' (Europese ontmoetingen), een eenmalige poging van La joie par les livres, documentatiecentrum voor Franse jeugdliteratuur, om verbindingen te leggen in Europees perspectief. (Maar zie ook hier en hier.)
Ik hield toen nog steeds geen blog bij, dus ook van deze aflevering is hier geen bespreking te vinden.
Ik leverde een bijdrage over het beeld van Europa en de Europeeërs in de Nederlandse jeugdliteratuur, en Jacques Dohmen, toen nog net befaamd redacteur bij Querido, gaf een exposé over uitgeven van kinderboeken in Nederland. Het was een mooi dossier, met aandacht voor veel hoeken en gaten in Europa, van Roemenië tot Scandinavië - maar zonder België.

En dan nu: België!

Welke talen spreken ze eigenlijk in dat land? Waals, Frans, Vlaams, Nederlands, Duits... vertaalster Emmanuèle Sandron geeft een verstandig antwoord op die vraag. Nederlands, Frans en Duits. Maar het Belgische Frans wijkt wel af van het Franse Frans, al is het verschil niet zo groot als tussen Frans Frans en Canadees Frans (Quebec).

Maar, vraagt interviewer Marie Lallouet, 'le néerlandais de Belgique est-il très different du néerlandais des Pays-Bas'?
'Á l'oral, oui, à l'écrit, moins', antwoordt Emmannèle Sandron. Gesproken wel, geschreven minder. En zo is het maar net. Het is wel, zo benadrukt ze, één taal, ondanks verschillen in uitspraak en vocabulaire. Ze illustreert het met een anecdote over Joke van Leeuwen, wier werk ze momenteel vertaalt. Joke van Leeuwen is Nederlands, maar groeide op in Brussel, waar ze op school aanvankelijk niets begreep, ook al was het officieel haar eigen taal. Dat ze op een dag vroeg of ze naar de wc mocht, waarop de docent zei: 'Je kan gaan, maar zonder lopen.' (Sandron: 'tu peux y aller, mais sans marcher', mijn vertaling.) Tja, onder lopen verstonden ze toen in Brussel rennen (courir)... Maar als je dat niet weet, hoe moet je dan naar de wc...?
Over al die taalverschillen, ook tussen Waals en Frans, heeft ze wel het mooie commentaar: 'Maintenant que j'ai dit ça, on efface tout, car chaque auteur est un univers.' Vrij vertaald: dat heb ik nu wel gezegd, maar vergeet het weer, want iedere auteur is een universum.

Die taalkwestie, en de vraag wat typisch Belgisch is, wordt ook uitgewerkt door Jean-Michel Leclerq in 'Le grand mystère belge...' Veel zuilen, al begint dat nu wat te slijten, en verdeeld tot op de vierkante meter, en de 'fameux "consensus à la belge"'.
Tanguy Habrand belicht de specifieke moeilijkheden voor uitgevers tussen twee beknellende buren: 'Des voisins encombrants; l'édition belge entre France et Pays-Bas'. Maar dat het niet alleen kommer en kwel is, toont Michel Defourny in 'Que serions-nous sans la Belgique', waarin hij wijst op het vele illustratieve talent uit België. En als om dat nog eens te benadrukken is er een interview door Nathalie Beau met Carll Cneut (zie ook hier), een van de beste illustratoren uit Vlaanderen.

Er zijn ook nog interviews met auteur Thomas Lavachery en de uitgevers Christiane Germain en Marita Vermeulen ('Welkom in Vlaanderen!' staat er boven dit verder uiteraard Franstalige interview), er is nog een artikel over de Prix Bernard Versele, een 'Belgeoscope: quarante-sept auteurs belges à suivre' (Belgoscoop, zeveneenveertig auteurs om te volgen, op alfabet, Nederlands- en Franstalig door elkaar) en een 'Petit répertoire des éditeurs belges', dertien uitgeverijen getypeerd. 

Al met al dus een mooi stevig dossier over jeugdliteratuur in België.
Maar ja, lieve taalgenoten, wél in het Frans...

NB. La joie par les livres mag zich graag presenteren als hét documentatiecentrum voor de Franstalige jeugdliteratuur. Maar onderschat niet wat het Institut suisse Jeunesse et Médias allemaal in huis heeft. In Ricochet-jeunes is enorm veel documentatie te vinden, met bijvoorbeeld info over zo ongeveer alle auteurs en illustratoren van Franstalige kinderboeken, ook van auteurs van wie ooit werk in het Frans is vertaald, zoals bijvoorbeeld Harrie Geelen, Guus Kuijer en Bart Moeyaert. Een ricochet, overigens, is het stuiteren van een voorwerp op een oppervlak, bijvoorbeeld een steentje op het water.

NB2. Middels diverse facebook-achtige berichten kwam ik er achter dat er op 21 maart ook nog een studiedag plaatsvond in de Bibliothèque Nationale de France, getiteld 'Ceci n'est pas de la littérature de jeunesse belge', met onder meer een inleiding door Wally de Doncker en diverse bijdragen door Eva Devos. Voilà twee Vlamingen die het Frans kennelijk nog voldoende beheersen. (Dat schijnt namelijk achteruit te gaan - en dat in één land.)

Sélection 2015

Leesgoed mag dan opgeheven zijn, La revue des livres pour enfants gaat onversaagd door, geholpen door de Franse overheid middels de Bibliothèque nationale de France en het daartoe horende Centre national de la littérature pour ja jeunesse la Joie par les livres.
Het bevordert de zichtbaarheid van dat centrum. Het in 1997 in de Koninklijke Bibliotheek (NL) opgenomen Boek en Jeugd zou ik zo'n zichtbaarheid graag gegund hebben. De KB beheert de collectie voortreffelijk, maar een centrum voor de Nederlandstalige jeugdliteratuur ontbreekt sindsdien.




Eens per jaar biedt La revue des livres pour enfants een selectie uit een jaar jeugdliteratuur. Zo ook nummer 285 (november 2015). 885 titels, verdeeld in de hoofdstukken
'Albums',
'Contes',
'Textes illustrés',
'Poésie',
'Théâtre',
'Romans et premières lectures' (onderverdeeld in leeftijdsgroepen 6-8, 9-10, 11-12, 13+ en 15+),
'Québec' (onderverdeeld in genres),
'Afrique, Caraïbe, Océan Indien et monde Arabe' (onderverdeeld in genres),
'Bandes dessinées' (onderverdeeld in 'Enfance', 'Humour', 'Société', 'Sagesse et sentiments',  'Amour', 'Aventure et sport', 'Histoire et western', 'Fantastique et Fantasy', 'Science-fiction', 'Policier et espionage', 'Patrimoine et Classiques'),
'Documentaires' (onderverdeeld in 'Art', 'Sciences humanes', 'Sciences et techniques' en 'Autres documentaires'),
'Livres cd',
'Cinéma',
'Jeux vidéo',
'Applis',
'Magazines pour enfants' en
'Ouvrages de référence',
met daarachter nog drie indexen: op auteur, titel en thema. Een kloeke gids van 222 p.

Opvallend vond ik de onderverdeling bij de strips (BD), die zeer afwijkt van die van de prentenboeken, oude verhalen (sprookjes e.d., contes) en romans, en verder als ieder jaar de vanzelfsprekende opname van die strips, in afwijking van vergelijkbare jeugdliteratuurgidsen in Noord-Europa.
Wat me ook opviel is de opname van wat hier nog vaak de 'nieuwe media' wordt genoemd, al wordt dat nieuwe steeds relatiever. En de Applications van Sélection 2013 heten sinds 2014 Applis.
Een snelle blik op de auteursindex onthulde naast Boudewijn Koole (Little Bird, film), Barbara Stok (Vincent) en Edward van de Vendel (Le chien que Nino n'avait pas) geen andere Nederlandse of Vlaamse naam. Wel vielen de Engelse en Japanse namen op tussen de Franse, de gids beperkt zich niet tot oorspronkelijk Franstalige titels. Iedere titel is voorzien van een annotatie en afbeelding.

Van de ons omringende talen (Duits, Engels en Frans) is Frans het stiefkindje. In het Nederlandse onderwijs kiezen (te) weinig leerlingen Frans als vak. Ik weet niet of er nog bibliotheken zijn die er een collectie Franse jeugdliteratuur op na houden.
Voor die collectiebeheerders is deze gids van grote waarde.

In Frankrijk zullen veel ouders aanhikken tegen de omvang. Daarom publiceert La Joie ieder jaar, nu ook, een selectie uit die selectie als klein boekje, Flash! 2015-2016, nos 100 livres préférés, dat Franse bibliotheken en boekwinkels kunnen uitdelen aan hun klanten.

50 jaar Revue des livres pour enfants

In 1962 werd La Joie par les livres opgericht, een vereniging met als doel het bouwen van een moderne jeugdbibliotheek in een volkswijk. Die bibliotheek verrees in 1965 in Clamart, een voorstad van Parijs, en staat daar nog steeds: de Petite Bibliothèque Ronde (zie ook hier).
Tegelijk werd ook een tijdschrift gestart, althans, een reeks brochures, La revue des livres pour enfants, met artikelen (ieder nummer een dossier), nieuws en recensies.
Dat tijdschrift bestaat nog steeds, net als La Joie par les livres (sinds 2008 onder de hoede van de Bibliothèque nationale de France), en het vijftigjarig bestaan wordt gevierd in nummer 284 (september 2015).




Men zou een terugblik verwachten, maar de redactie besloot juist vooruit te kijken, onder de titel '50 ans... et après?' (50 jaar... en daarna?).
Boekhistoricus Roger Chartier voorspelt groei van het e-lezen, zij het langzaam, want veel lezers, ook jonge lezers, blijken nog gehecht aan het livre-papier, het papieren boek. Hij cmaakt daarbij gebruik van gegevens uit een doctoraalthesis ('thèse de doctorat') van Domenico Chiappe, waarvan hij helaas geen titel vermeldt. Hij denkt dat het papieren boek nog lang naast het e-boek zal bestaan, maar natuurlijk wordt de jongste generatie beïnvloed door de digitale media.
Bij dat academische vertoog blijft het, want de overige bijdragen zijn vooral interviews.
Bijvoorbeeld met Colline Faure-Poirée (Gallimard / Giboulées Jeunesse) en Julien Magnani (Editions Magnani), die beiden nog een hartstochtelijk pleidooi voor goede jeugdliteratuur houden, of zoals Colline zegt: 'C'est une vocation, c ést une passion. Elle sollicite les enfants et leur dit des choses qui ne peuvent pas être dites autrement. De cela j'en suis sûre.' (Het is een roeping, een passie. Jeugdliteratuur daagt kinderen uit en spreekt ze aan op een manier die niet anders zou kunnen. Daarvan ben ik zeker.)
Of met Clementine Beauvais, naar aanleiding van haar roman Les petites reines. Interessant, maar wat het met de toekomst te maken heeft wordt me niet duidelijk. Misschien omdat ze blogt? Dat is in ieder geval (ook) de aanleiding voor het interview met Marion Montaigne, en met Tom en Nathan Lévèque, beiden 18 jaar en beiden bloggend over jeugdliteratuur (zie hier en hier).
Wel over de toekomst gaat 'Ma médiathèque dans dix ans...' en natuurlijk kon zo'n artikel in La revue niet ontbreken want 'c'est par, pour, avec les bibliothécaires que ces 284 numéros de La Revue des livres pour enfants ont pu exister'. De redactie (auteur niet vermeld) sprak met drie jonge bibliothecarissen.
En dan is er ook nog een zich in 2065 afspelend verhaal van Johan Heliot, 'Suis-je une légende?', een 'nostalgique incursion dans le futur quotidien de la dernière bibliothécaire jeunesse sur Terre, année 2065'. Merk op dat de bibliothecaris een vrouw is!

Voor het overige bevat dit nummer (van 200 p.) de vertrouwde berg recensies en nieuws. Voor wie een abonnement wil: zie hier.

Sélection 2014

Leesgoed mag dan opgeheven zijn, La revue des livres pour enfants gaat onversaagd door, geholpen door de Franse overheid middels de Bibliothèque nationale de France en het daartoe horende Centre national de la littérature pour ja jeunesse la Joie par les livres.
Het bevordert de zichtbaarheid van dat centrum. Het in 1997 in de Koninklijke Bibliotheek (NL) opgenomen Boek en Jeugd zou ik zo'n zichtbaarheid graag gegund hebben. De KB beheert de collectie voortreffelijk, maar een centrum voor de Nederlandstalige jeugdliteratuur ontbreekt sindsdien.




Eens per jaar biedt La revue des livres pour enfants een selectie uit een jaar jeugdliteratuur. Zo ook nummer 279 (november 2014). 891 titels, verdeeld in de hoofdstukken
'Livres d'images',
'Contes',
'Textes illustrés',
'Poésie',
'Théâtre',
'Romans et premières lectures' (onderverdeeld in leeftijdsgroepen 6-8, 9-10, 11-12 en 13+),
'Québec' (onderverdeeld in genres),
'Afrique, Caraïbe, Océan Indien et monde Arabe' (onderverdeeld in genres),
'Bandes dessinées & mangas' (onderverdeeld in 'Enfance', 'Humour', 'Société', 'Sagesse et sentiments',  'Amour', 'Aventure et sport', 'Histoire et western', 'Fantastique et Fantasy', 'Science-fiction', 'Policier et espionage', 'Patrimoine et Classiques'),
'Documentaires' (onderverdeeld in 'Art', 'Sciences humanes', 'Sciences et techniques' en 'Autres documentaires'),
'Livres cd, chansons, comptines et musique',
'Cinéma',
'Jeux vidéo',
'Applis',
'Magazines pour enfants' en
'Ouvrages de référence',
met daarachter nog drie indexen: op auteur, titel en thema. Een kloeke gids van 222 p.

Opvallend vond ik de onderverdeling bij de strips (BD), die zeer afwijkt van die van de prentenboeken, oude verhalen (sprookjes e.d., contes) en romans, en verder als ieder jaar de vanzelfsprekende opname van die strips, in afwijking van vergelijkbare jeugdliteratuurgidsen in Noord-Europa.
Wat me ook opviel is de opname van wat hier nog vaak de 'nieuwe media' wordt genoemd, al wordt dat nieuwe steeds relatiever. En de Applications van Sélection 2013 heten inmiddels Applis.
Een snelle blik op de auteursindex onthulde naast Imme Dros, Ingrid Godon (een illustratie van haar prijkt zelfs op de voorkant van Revue nummer 280), Bart Moeyaert en Toon Tellegen geen andere Nederlandse of Vlaamse naam. Wel vielen de Engelse en Japanse namen op tussen de Franse, de gids beperkt zich niet tot oorspronkelijk Franstalige titels. Iedere titel is voorzien van een degelijke annotatie en afbeelding.

Van de ons omringende talen (Duits, Engels en Frans) is Frans het stiefkindje. In het Nederlandse onderwijs kiezen weinig leerlingen Frans als vak en toen Thomas Piketty zijn ererondje maakte in Nederland en Vlaanderen werd hij in het Engels geïnterviewd. Ik weet niet of er nog bibliotheken zijn die er een collectie Franse jeugdliteratuur op na houden.
Voor die collectiebeheerders is deze gids van grote waarde.

In Frankrijk zullen veel ouders aanhikken tegen de omvang. Daarom publiceert La Joie ieder jaar, nu ook, een selectie uit die selectie als klein boekje, Flash! 2014-2015, nos 100 livres préférés, dat Franse bibliotheken en boekwinkels kunnen uitdelen aan hun klanten.

Een kick

Een artikel in de Volkskrant 7-10-2014 door Paul Onkenhout zette me op het spoor van iets gedenkwaardigs. Op 11 september 1954 verscheen de eerst aflevering van Roy of the Rovers (zie The Guardian 8-9-2014).

Edoch, in november 1949 was al zijn Nederlandse evenknie actief: Kick Wilstra, getekend door Henk Sprenger.

Alles over Kick Wilstra wordt verzameld door 'Erik Janssens uit Rotterdam', die een ontroerend primitieve website bijhoudt, waarop hij meldt: 'Kick Wilstra is de beste voetballer die Nederland ooit heeft gehad. Geen wonder, het is een stripheld met de koptechniek van Kick Smit, de sierlijke stijl van Faas Wilkes en het spelinzicht (en de kuif) van Abe Lenstra. De blonde wondermidvoor beleeft op en buiten het veld avonturen. Kick Wilstra was in de jaren 50 ongekend populair en verscheen in stripbladen, in kranten en later in boekvorm. Deze site bevat veel informatie over de gentleman-voetballer uit de tijd dat het spel nog sportief was en het geweld zinvol.'

Ja, kom daar nog eens om...
Ook dacht men toen niet aan misbruik van jonge jongens in de kleedruimtes, bespied werd er evenmin, gevloekt en gespogen natuurlijk al helemaal niet en alle voetballers en juichende toeschouwers waren lelieblank. (Hoewel bij Roy en zijn Rovers nog wel eens een donker tintje langskomt.)
(Mooi ironisch toeval dat in diezelfde krant pal na dit artikel een in memoriam stond wegens het overlijden van de 'zwarte parel van Amsterdam' Erwin Sparendam, een zwarte Kick Wilstra zal ik maar zeggen, die vele doelpunten scoorde voor de eredivisieclubs Blauw-Wit en Elinkwijk.)

Twee jubeljaren dus, en bij elkaar tijd om even stil te staan bij de opkomst van de strip, het beeldverhaal, in de tijd dat er nog geen sjieke graphic novels waren. Ja, ja, Kapitein Rob (met pijp), Erik de Noorman, Sjors en Sjimmie, enzovoort.

Het genre werd door niet erg gewaardeerd door opvoeddeskundigen, waaronder de voorhoede van de Nederlandse jeugdliteratuur, bijvoorbeeld Boek en Jeugd, want men meende dat de strips een verderfelijke invloed hadden op de jeugd. Waarom mag Joost weten, want de helden hadden allen een hart van goud, als 't erop aankwam. Hun bezwaren hadden weinig invloed, de strips werden zeer gewild.

Een en ander leidde ertoe dat strips en jeugdliteratuur in kringen van bibliothecarissen, boekhandelaars, recensenten, onderzoekers en andere deskundigen als twee geheel aparte grootheden werden gezien, en er ontstonden dan ook twee aparte circuits van instituten, vakbladen, uitgeverijen en winkels.

Ook nu nog doet de strip in het Nederlands taalgebied eigenlijk niet mee als men jeugdliteratuur bestudeert en bespreekt - en andersom. Dat geldt trouwens ook voor (bijvoorbeeld) Duitsland, Engeland en de VS. Daarentegen kent het Franse vakblad La revue des livres pour enfants al sinds tijden in zijn recensies de categorie BD (bandes dessinées, strips). Maar ook in Frankrijk zijn ondanks die gewetensvolle houding van de Revue gescheiden circuits, getuige het aparte stripfestival met internationale aspiraties dat jaarlijks in Angoulême plaats vindt.

Gewetensvol, ja. Want als je je bezighoudt met wat kinderen lezen, kun je strips niet buiten zicht houden. Voor kinderen zijn strips óók leesgoed. Interessant dus dat er de laatste tijd toch een soort vermenging is, uitgaven getooid met de naam graphic novels (ze mogen nog geen beeldverhalen heten) die ineens wel tot de (jeugd)literatuur gerekend worden.

Saillant detail is dat uitgeverij De Fontein bij opkomst van deze term onmiddellijk een URL claimde voor haar uitgaven, waaronder Het leven van een loser en Dagboek van een muts.

Zo ongeveer als een onbekende de URL kinderboeken.nl heeft gereserveerd. Een handeltje, waarbij de handelaar kennelijk onbekend wenst te blijven.

Jeugdbibliotheken in Frankrijk

Is er nog een bibliothecaris in Nederlandse bibliotheken te vinden die Frans kan lezen? Soms betwijfel ik dat. Meer kans in Vlaamse bibliotheken, wellicht.



Hoe het ook zij, ik noem het toch maar even: een themanummer over jeugdbibliotheekwerk en leesbevordering, Lecture, bibliothèques et territoires, ofwel La revue des livres pour enfants nummer 278 (september 2014). Er wordt een elftal situaties beschreven, voorafgegaan door een algemeen overzicht door Françoise Legendre, 'inspectrice générale des bibliothèques', en een stukje over de 'contrats territoire-lecture' (CTL), de samenwerkingsverbanden van Franse bibliotheken, en hier miste ik helaas cijfers.
Voor wie zich wil verdiepen in het werk van de Franse jeugdbibliotheken zijn deze bijdragen echter informatief genoeg.

Verder staat dit nummer zoals gewoonlijk bomvol recensies en nieuws.

La revue des livres pour enfants is hét tijdschrift over Franse jeugdliteratuur en wordt uitgegeven door het Centre national de la littérature pour la jeunesse. En dat is deel van het Département Littérature et art van de Bibliothèque Nationale de France.

Kinderboeken in Argentinië

Het is weer eens tijd om te wijzen op La revue des livres pour enfants, dat vaktijdschrift uit Parijs dat zonder het te vermelden al aan zijn 45e jaargang bezig is. Het wordt sinds jaar en dag uitgegeven door La Joie par les livres, het Franse documentatie-instituut bij uitstek op het gebied van de jeugdliteratuur, sinds een decennium of zo deel van de Bibliothèque Nationale de France.

La revue telt zijn bestaan in afleveringen, en elke aflevering bevat doorgaans (veel) recensies (critiques), een dossier en berichten (Actualité). Gemiddelde omvang per nummer: rond 200 pagina's. Onder Actualité vind je altijd ook samenvattingen van andere tijdschriften, Frans- en Engelstalig. Eens per jaar biedt La revue een Sélection van de in het voorafgaande jaar verschenen jeugdliteratuur, Franstalig, zowel origineel als vertaald werk. Zie bijvoorbeeld hier.




Het dossier van nummer 275 gaat over jeugdliteratuur in Argentinië. Dat past in een traditie van la revue: zo af en toe een dossier over een land of streek. Jaren geleden waren de Pays Bas aan de beurt, Nederland en Vlaanderen tegelijk, en nog recent de Pays Nordiques.
Geschiedenis (vanaf 1880, Cuentos van Eduarda Mansilla), verspreiding en intermediairs, censuur en terugkeer naar de democratie (met een bouffée d'oxygène, een stoot zuurstof), illustratiekunst, strips (waaronder Mafalda), namen, namen... wie alle ook nog eens overvloedig geïllustreerde artikelen tot zich neemt, is helemaal bij.




Ja, met wat heimwee terugdenken aan Leesgoed mag. Dat tijdschrift ging ten onder doordat de exploitatie niet kostendekkend te houden was, enkel jaren nadat de Vereniging van Openbare Bibliotheken de subsidie introk. Hoe dat zit met La revue weet ik niet, maar ik vermoed dat er wat geld bij moet, ondanks het grotere taalgebied.

La revue des livres pour enfants 275 (février 2014). ISSN 0398-8384, ISBN 978 2 35494 055 3, € 15,- (Europa). Bestellen zie hier.

Sélection 2013

Leesgoed mag dan opgeheven zijn, La revue des livres pour enfants gaat onversaagd door, geholpen door de Franse overheid middels de Bibliothèque nationale de France en het daartoe horende Centre national de la littérature pour ja jeunesse la Joie par les livres.
Het bevordert de zichtbaarheid van dat centrum. Het ooit in de Koninklijke Bibliotheek (NL) opgenomen Boek en Jeugd zou ik zo'n zichtbaarheid graag gegund hebben.



Eens per jaar biedt La revue des livres pour enfants een selectie uit een jaar jeugdliteratuur. Zo ook nummer 273 (november 2013). 963 titels, verdeeld in de hoofdstukken
'Livres d'images',
'Contes',
'Textes illustrés',
'Poésie',
'Théâtre',
'Romans' (onderverdeeld in leeftijdsgroepen 6-8, 9-10, 11-12 en 13+),
'Québec' (onderverdeeld in genres),
'Afrique, Caraïbe, Océan Indien et monde Arabe' (onderverdeeld in genres),
'Bandes dessinées' (onderverdeeld in 'Enfance', 'Humour', 'Société', 'Sagesse et sentiments', 'Aventure et sport', 'Histoire et western', 'Fantasy', 'Fantastique', 'Science-fiction', 'Policier et espionage', 'Classiques (ré)édités' en 'Patrimoine'),
'Documentaires' (onderverdeeld in 'Art', 'Sciences humanes', 'Sciences et techniques' en 'Autres documentaires'),
'Livres cd, chansons, comptines et musique',
'Cinéma',
'Jeux vidéo',
'Applications',
'Magazines pour enfants' en
'Ouvrages de référence',
met daarachter nog drie indexen: op auteur, titel en thema. Een kloeke gids van 224 p.

Opvallend vond ik de onderverdeling bij de strips (BD), die zeer afwijkt van die van de prentenboeken, oude verhalen (sprookjes e.d., contes) en romans, en verder als ieder jaar de vanzelfsprekende opname van die strips, in afwijking van vergelijkbare jeugdliteratuurgidsen in Noord-Europa.
Wat me ook opviel is de opname van wat hier nog vaak de 'nieuwe media' wordt genoemd, al wordt dat nieuwe steeds relatiever.
Een snelle blik op de auteursindex onthulde geen enkele Nederlandse of Vlaamse naam. Wel Engels, Italiaans en Japans, de gids beperkt zich niet tot oorspronkelijk Franstalige titels. Iedere titel is voorzien van een degelijke annotatie.

Van de ons omringende talen (Duits, Engels en Frans) is Frans het stiefkindje. In het Nederlandse onderwijs kiezen weinig leerlingen Frans als vak. Ik weet dus niet of er nog bibliotheken zijn die er een collectie Franse jeugdliteratuur op na houden. Voor die collectiebeheerders is deze gids onmisbaar.



In Frankrijk zullen veel ouders aanhikken tegen de omvang. Daarom publiceert La Joie ieder jaar, nu ook, een selectie uit die selectie als klein boekje, Flash! 2013-2014, 80 livres et jeux vidéo pour tous les âges, dat Franse bibliotheken en boekwinkels kunnen uitdelen aan hun klanten.

Jeugdliteratuur in Japan

Terwijl ik mij stukjes bij beetjes heenwerk door Critical & Creative Perspectives on Fairy Tales, An Intertextual Dialogue between Fairy-Tale Scholarship and Postmodern Retellings van Vanessa  Joosen  (niet echt nachtkastjesleesgoed maar wel interessant) passeerde me aflevering 263 van La revue des livres pour enfants. Zoals gebruikelijk zit tussen recensies en nieuws het dossier, deze keer 56 p. over 'Littérature et bibliothèques pour ja jeunesse au Japon'.

Het eerste artikel, van Okiko Miyake, duikt de geschiedenis in, de '"prehistorie" van de jeugdliteratuur', voor de invoering van de moderne druktechniek in Japan (19e eeuw), toen boeken werden gepenseeld en op rollen gevouwen (emakimono), en later (17e en 18e eeuw) met boekblokken (kusazoshi) werden gedrukt op washi-papier. In die periode ontstonden ook de 'rode boekjes' (akahon) voor kinderen
Zoals vaker in de dossiers is ook dit artikel rijkelijk van illustraties voorzien.
Hieronder respectievelijk een afbeelding uit een emakimono (12e en 13e eeuw, Shoju-Giga), een akahon (17e eeuw, Otomo-no-Madori) en een afbeelding uit een prentenboek Hino maru (kattenbadkamer, ill. onbek.):

Het artikel gaat diep in op de relatie tussen tekst en beeld.
Jean-Marie Bouissou schreef over het typisch Japanse fenomeen van de manga's, Fabrice Audebrand  over De Otaku-generatie, de kinderen van het postmodernisme van Hiroki Azuma, ik heb de titel hier vertaald maar het boek is niet in het Nederlands verschenen (wel in het Japans, 2001, en Frans, 2009). Otaku, ik had er nog nooit over gehoord. Weer iets geleerd.
Satoko Inoue portretteerde de belangrijke kinderboekenuitgeverij Fukuinkan Shoten, Yukio Ikemoto beschreef het Japanse jeugdbibliotheekwerk en Yasuko Doi de schoolbibliotheken, en uit het tweegesprek van Yukiko Hiromatsu en Takeo Miyakawa leid ik af dat Bookstart ook in Japan is toegepast. In dat gesprek komt ook zijdelings het Japanse kamishibai-concept langs, het vertelkastje.
Wie Frans kan lezen, wat ieder met een goede opleiding toch eigenlijk zou moeten kunnen, heeft aan dit dossier een interessante introductie in de Japanse jeugdliteratuur.
En aan aflevering 266 een interessante introductie in het werk van de illustrator Philippe Corentin.

O.k. Nu tussen andere bedrijven door verder in Critical & Creative Perspectives.

Prentenboeken in Frankrijk: bloei?

Als ik Annick Lorant-Jolly mag geloven: ja. 'Les années 2000 nous ont livré une moisson d'albums magnifiques qui remettent en question, à plus d'un titre, les codes traditionels et offrent aux jeunes lecteurs - et aux moins jeunes! - de belles surprises', schrijft ze in het voorwoord bij het katern 'Aujourd'hui l'album?' in La revue des livres pour enfants 264.

Dat katern bevindt zich zoals gebruikelijk tussen de critiques en de actualités en bevat artikelen van Cécile Boulaire ('Faire bouger les lignes de l'album'), Francine Foulquier ('L'album, terrain d'aventure'), Sophie Van der Linden ('Toc! Clap! Clic! Boum! Wizz! L'album illusioniste') en Anne-Laure Cognet ('Visages de la typographie dans l'album contemporain'). De nadruk in alle vier artikelen ligt op uiterlijk en stijl, meer dan op verhalen en strekking, en ze zijn mooi geïllustreerd, in kleur. Daar een uitkiezen doet het geheel tekort. Ze ondersteunen het citaat hierboven: het gaat in artistiek opzicht goed met het prentenboek in Frankrijk. Of het ook goed gaat met de verkoop, daarover geen gegevens.
Het katern wordt gevolgd door een artikel van Catherine D'Humières over "Le vieillard et l'enfant, imaginaire et représentations', ofwel het beeld van ouderen in de jeugdliteratuur. Geen systematisch overzicht, en erg veel aandacht voor 'La Belle au bois dormant' van Charles Perrault, in vergelijking tot enkele andere figuren die ze noemt.

La revue des livres pour enfants wordt uitgegeven door de Bibliothèque Nationale de France, Département Littérature et art, Centre national de la littérature pour la jeunesse 'La Joie par les livres'. Het is een tijdschrift-in-boekvorm, ieder nummer heeft een ISBN. Oude nummers zijn tot en met nummer 252 online te raadplegen, als pdf-bestanden. Merkwaardig genoeg zijn de recensies niet online te raadplegen, hoewel uiteraard wel in die pdf's.

Les pays nordiques en twee Andersen-uitgaven

Ja, het is een ietwat versleten stokpaardje. Het is niet eens een verdienste, want ik ben nog van de lichting die verplicht drie vreemde moderne talen onderwezen kreeg: Duits, Engels en Frans. Ik heb ze alle drie voldoende onderhouden om er minstens een krant of boek in te kunnen lezen.
En aangezien de kennis van het Frans volgens mijn waarneming onder jonge onderzoekers (bijvoorbeeld die van jeugdliteratuur) bedenkelijk gering is, laat staan onder ander (kinder)boeken- en leesonderwijsvolk, kan ik het niet laten om regelmatig het uitstekende Franse tijdschrift La revue des livres pour enfants onder de aandacht te brengen.
Wat heb ik daaraan als ik toch geen Frans kan lezen, ik hoor het zeggen.
Dat tenminste bekend is dát het bestaat, dat ze daar in Parijs heel degelijk bezig zijn met jeugdliteratuur. La revue des livres pour enfants is een uitgave van La Joie par les livres, het Franse kinderboekeninstituut bij uitstek, tegenwoordig ondergebracht (mét naamsbehoud) bij de Bibliothèque Nationale de France. Ooit de trots van president François Mitterrand, nu vast en zeker nog de trots van de huidige Franse regering, maar toch moet de BnF, als zovele Europese culturele instellingen expliciet het moderne mecenaat aanspreken. (Zo ver gaan de Koninklijke Bibliotheken van Nederland en België nog niet.)

Enfin, La revue des livres pour enfants aflevering 257 bevat als altijd veel recensies en nieuws en daarnaast het dossier, en dat gaat deze keer over les pays nordiques en daarmee worden Denemarken, Noorwegen, Zweden, Finland  en IJsland bedoeld.
Een inleidend artikel door Anna Svenbro belicht o.a. de positie van poëzie in de jeugdliteratuur van die landen (verderop in het dossier nog beschreven door Lena Kåreland en Catherine Renaud), het (grote) belang dat er aan jeugdliteratuur i.h.a. wordt toegekend, de 'vision anti-autoritaire, quasi-libertaire voire subversive dans certains cas' (en hier komt natuurlijk Fifi Brindacier ofwel Pippi Langkous om de hoek kijken), en het succes dat deze jeugdliteratuur in andere landen heeft.
In andere artikelen gaat het over trollen, kabouters en andere créatures inquiétantes (per ongeluk duikt hier ook een plaatje van Rien Poortvliet op, p. 95), prentenboeken, boeken als troost na het overlijden van dierbaren, crossover-literatuur, Deense jeugdbibliotheken en uiteraard Hans Christian Andersen.


Andersens Eventyr og historier  is overigens zojuist in vertaling door Annelies van Hees in het Nederlands verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep, Sprookjes en verhalen. Prijs € 45,-. Met een nawoord van Manon Uphoff.
Deze vertaling wordt gepresenteerd als nieuw, edoch verscheen al in 1992 een prachtige uitgave bij Lemniscaat... in vertaling door dr. Annelies van Hees. Een grondige (en positieve) recensie door Edith Koenders (en zie ook hier) is o.a. nog hier te vinden en het boek is nog steeds te koop (€ 29,95).Volgens ene Friso Geerlings op Eftelist heeft zij deze vertaling 'flink opgepoetst'.
Hoe dat zit tussen de twee uitgeverijen, ik weet het niet. Misschien waag ik er eens een telefoontje aan.

Lemniscaat.


Athenaeum-Polak & Van Gennep.

Gezellig samen: Obama en Palin

Van strips is nooit zeker wie ze leest. In Frankrijk worden ze zonder meer tot de jeugdliteratuur gerekend: een vakblad als La revue des livres pour enfants neemt net zo goed recensies van strips (bd, bandes dessinées) op als van boeken voor kinderen en jongeren. In Nederland en Vlaanderen (nota bene de bakermat van veel bekende strips) heeft men in kinderboekkringen de neiging ze over te slaan. Striplezers hebben hun eigen kringen, bijvoorbeeld rond het Stripschap, en die lezers blijken vaak heel of half volwassen mannen te zijn, zoals wat bezoeken aan stripwinkels kan leren.
Dat zal eveneens gelden voor het Amerikaanse stripbedrijf Archie en hoe dan ook lijkt hun aanbod niet bedoeld voor onder de 12 jaar, eerder voor tieners en ouder. Zie bijvoorbeeld de ' international mega-hit, “Archie: Will You Marry Me?” story arc ':


Hoe dan ook, opmerkelijk is hun aankondiging van een tweetal delen met als hoofdpersoon Barack Obama en Sarah Palin:


Bien étonnés de se trouver ensemble... Zeker na de recente troebelen rond Palin's schietschijf.

Opmerkelijk is trouwens dat er over mevrouw Palin zelf bij Antarctic Press van Ben Dunn & Jim Felker óók twee strips verschenen: Steampunk Palin:


en Rogue Warrior:


Is het de vraag of Sarah Palin echt blij is met deze uitgaven, dat geldt nog meer voor de volgende uitgaven bij Antarctic Press over Barack Obama: President Evil...

... en drie volgende delen. Hieronder de inhoudsbeschrijving van het eerste deel;
' Threat condition RED! Trillion-dollar deficits, machine gun-toting soccer moms, money-hungry contractors and flesh-hungry super soldiers led by 200 years' worth of undead Presidents! Can we stop this new national nightmare? YES WE CAN!
It’s time to set aside our partisan differences and petty bickering and unite behind "Ba-rot" Obama, the one man that can bring hope to our troubled shores. When the outgoing administration’s plan to shore up our depleted military’s troop numbers goes awry, Washington D.C. becomes ground zero for all-you-can-eat action, destruction, and some change you can believe in! ' Auteur van de strip: David Hutchison.

' America: a place where all things are possible... ' (Vrij uit Obama's rede in Chigaco.)

Commentaar van de baas van Antarctic Press, Jon Goldwater (bron): ' It really gets back to the idea of 'can't we all get along'. Both [Palin en Obama] want what's best for America, so we came up as an idea of how we put the President and the woman who I consider the de facto head of the Republican Party in a story set in Riverdale, which is an inclusive place where everybody gets along. '