Haa, ik lach

Bianca Castafiore is een van mijn favoriete personages uit de verhalen over Kuifje (Tintin). Daarin ben ik niet uniek, ze bracht de gemeente Amsterdam zelfs tot het tooien van een speeltuin met haar naam, hartje centrum en in Wikipedia heeft ze in diverse talen (waaronder Nederlands, Frans en Engels) een eigen lemma.



Hier staat ze te zingen, begeleid door haar trouwe pianist Igor Wagner.

Maar pas zeer onlangs en per toeval (dank aan Moors Magazine) kwam ik er achter dat haar favoriete aria, 'Haa, ik lach



een bestaande aria is, uit de opera Faust van Charles Gounod.
Dat ligt geheel aan mij, want de ware kenners waren natuurlijk allang op de hoogte, daar kwam ik snel achter. Afijn, beter laat dan nooit.
Met plezier beluisterde ik die aria eerst hier, welke opname met de diva in beeld helaas wordt onderbroken door gepraat, en vervolgens hier (Roxana Kostka met pianobegeleiding én spiegeltje), hier (Hei-Kyung Hong met een Koreaans orkest) en zo is er meer te vinden op Youtube.
In de taxi waar Kuifje voor het eerst met haar zangkunst kennismaakt (in De scepter van Ottokar), kijkt Kuifje naar de merknaam op de autoruit, hopend dat de ruit niet zal breken. Later zullen andere ruiten wel bezwijken door de kracht van Castafiore's stem. Het lied en het breken van glaswerk zijn waarschijnlijk een verwijzing door Hergé naar de film The phantom of the opera uit 1925, waarin dit lied voorkomt en een kroonluchter naar beneden komt op het moment dat een operadiva het lied zingt.

De tekst:
Ah! je ris de me voir,
Si belle en ce miroir!
Est-ce toi, Marguerite?
Réponds-moi, réponds vite! -
Non! non! - ce n'est plus toi!
Non! non! - ce n'est plus ton visage!
C'est la fille d'un roi,
Qu'on salue au passage! -

Ah, s'il était ici! ...
S'il me voyait ainsi!
Comme une demoiselle,
Il me trouverait belle.
Elle se pare du collier.
Achevons la métamorphose!
Il me tarde encor d'essayer
Le bracelet et le collier!
Elle se pare du bracelet et se lève.
Dieu! c'est comme une main qui sur mon bras se pose!
Ah! je ris de me voir
Si belle en ce miroir!
Est-ce toi, Marguerite?
Reponds-moi, reponds vite! -

Ah, s'il était ici! ...
S'il me voyait ainsi!
Comme une demoiselle,
Il me trouverait belle.
Marguerite, ce n'est plus toi,
Ce n'est plus ton visage,
Non! c'est la fille d'un roi,
Qu'on salue au passage.

Kuifje!

Het was feest voor het Hergé-genootschap. Want op 1 juni besloot een Haagse rechtbank dat het gulzige Moulinsart, de beheerder van de erven Hergé, moet toestaan dat het genootschap afbeeldingen van Kuifje gebruikt.
Ik citeer uit Rechtspraak:
'Het gebruik van de werken van Hergé – de geestelijk vader van Kuifje – door het Hergé Genootschap in de periode van 2009 tot 2012 is door de rechtbank Den Haag niet verboden. Het Belgische bedrijf Moulinsart, dat om een dergelijk verbod vroeg, heeft onvoldoende aangetoond dat het Hergé Genootschap inbreuk heeft gemaakt op haar auteursrechten door Kuifje-tekeningen in haar eigen publicaties te gebruiken.

De rechtbank oordeelt dat er sinds 2000 een overeenkomst tussen Moulinsart en het Hergé Genootschap bestond die nooit is opgezegd en op grond waarvan Moulinsart toestemming voor dergelijk gebruik heeft gegeven. Moulinsart stelde dat opzegging van de overeenkomst niet nodig was, omdat deze in haar ogen niet bestond.

De rechtbank oordeelt verder dat door Moulisart onvoldoende is aangevoerd om te kunnen aannemen dat het Hergé Genootschap met het gebruik van de domeinnaam kuifje.nl inbreuk maakt op een woord/beeldmerk van Moulisart waarin het bestanddeel “Kuifje” is opgenomen.'

Er ging grondig speurwerk aan vooraf en er zal na afloop ongetwijfeld een fles champagne geopend zijn.
Ik citeer nog even:
'Eerst was dat niet zo, zegt Jan Aarnout Boer, voorzitter van het Hergé Genootschap. De verhouding met Moulinsart was vriendschappelijk en informeel. Er was ooit een overeenkomst getekend over het gebruik, en het Genootschap hoefde niets te betalen. Dat gold ook voor de vele andere fanclubs en genootschappen die wereldwijd zijn gewijd aan het werk van Hergé. 
Maar dat veranderde in 2009. 
„Toen was er een wisseling van de wacht bij Moulinsart. Al het contact moest opeens lopen via twee nieuwe juridische medewerkers, en we moesten een nieuwe overeenkomst tekenen.” Alle genootschappen moesten tekenen, en forse bedragen betalen voor het gebruik van de afbeeldingen uit de albums. Boer: „Er zijn meer genootschappen geweest die advies hebben gevraagd van advocaten. Maar niemand heeft het aangedurfd om het op een procedure te laten aankomen, behalve wij. Ze hebben allemaal getekend, of ze zijn gestopt.”

Moulinsart heeft een stevige reputatie op het gebied van het beschermen van de Kuifje-rechten. Het vehikel van de intussen hertrouwde Hergé-weduwe Fanny Rodwell procedeert tegen iedereen die zonder toestemming afbeeldingen van Kuifje gebruikt, ook als dat in parodieën of spotprenten is.' (Link van mij)

Juist die hebberige, gulzige opstelling veroorzaakt vrolijk leedvermaak na deze uitspraak van de rechtbank.
Zoals NRC Handelsblad schreef: 'Het past wel bij een rechtszaak over een stripverhaal: een kapitaalkrachtige, grote partij, die genadeloos procedeert tegen een nietige Kuifje-hobbyclub, maar de zaak als een boemerang terugkrijgt en nu ineens met lege handen staat. Boem. Op alle punten verslagen. Na een lang proces met verborgen overeenkomsten, plotselinge eiswijzigingen en geïrriteerde rechters.'




Ook Sylvia Witteman had het bericht gelezen. In 'Witteman heeft iets gelezen', haar rubriek in de Volkskrant, d.d. 6-6, beschrijft ze onderhoudend hoe haar liefde voor Kuifje in haar puberteit verminderde.
'Toen ging ik me natuurlijk ook die dingen afvragen die je als kind voor kennisgeving aanneemt. Kuifje was 'reporter' maar je zag hem nooit een stuk tikken. En waarom zag hij eruit als een 14-jarige jongen, met die malle plusfours? Waarom had hij geen ouders, vrouw, kinderen? Waarom moest hij nooit naar de wc?
Rond die tijd, het zal in de jaren tachtig geweest zijn, verscheen ook de eerste seksparodie. Kuifje in Zwitserland heette die, meen ik. Een naakte, hijgende Kuifje, Bianca Castafiore als sm-meesteres; het was helemaal niet leuk. Het was verschrikkelijke heiligschennis.
Vanaf toen ging het alleen maar verder bergafwaarts. Mijn oma stierf en de hemel weet wat er met die oude albums gebeurd is: ík heb ze niet. In de nieuwste drukken werden de geheimzinnig-oubollige Vlaamse dialogen uit de originele strip hertaald naar 'gewoon' Nederlands. Postuum kreeg Hergé allemaal politiek-correct gezeur over zich heen omdat Kuifje zich nogal bazig had opgesteld tegen krom pratende negertjes en ook weleens een neushoorn had opgeblazen.
De betovering was verbroken.'




Voor sommigen duurt die betovering nog voort.

Kuifje in Zweden

Van tijd tot tijd wordt ergens ontdekt dat Kuifje met name in de eerste albums rondstruint in een wereld die keurig overeenkomt met de wat oud-koloniale blik van zijn maker Hergé ofwel Georges Remi. Kuifje in Afrika is het meest bekritiseerde werk. Nog in 2010 diende te Brussel een Congolese student, Mbutu Mondondo, een aanklacht in wegens racisme. (Abonnees van Leesgoed, zie ook hier.) (De zaak is middels een hoger beroep nog steeds aanhangig, begreep ik.)

En dit jaar is het raak in Zweden.
Als ik mijn eerste bron mag geloven heeft het Cultuurhuis in Stockholm alle albums over Kuifje (Zweeds: Tintin) verwijderd wegens, alweer, racisme. Aldus besloot Behrang Miri, 'Konstnärlig ledare barn och unga'. Hij wilde daarmee een discussie op gang brengen. En enig ophef wist hij wel te veroorzaken. Hij kreeg er zelfs een beetje spijt van.

' Eric Sjostrom ('Kulturhuschef', hv) a d'ailleurs appuyé sa décision, affirmant que « les questions de discrimination et d'égalité continuent d'être débattues et discutées ». « Behrang Miri est employé comme directeur artistique pour les enfants et les jeunes de la Maison de la Culture avec un mandat explicite pour élaborer le contenu artistique. Sa mission est de travailler sur des questions de discrimination. Je le soutiens », ajoute-t-il.
Ofwel: zijn baas Sjöstrom steunde hem. Zijn opdracht is zich bezig te houden met discriminatie, en dat heeft-ie gedaan.

Cette décision, rapidement ébruitée par Behrang Miri lui-même et médiatisée, a enflammé les médias. Des sondages ont alors été réalisés, afin de savoir si cette opinion reflétait une impression nationale. Tintin, encore pour cette fois, a de la chance : 85% des 20 000 votants se sont prononcés contre cette interdiction, rapporte le Dagens Nyheter.
Ofwel: dit nieuwtje, met ijver gebracht door Behrang zelf, riep veel reactie op, compleet met peilingen. Die peilingen hadden een duidelijke uitslag: 85 % was tegen zijn besluit.

Pour Fredrik Strömberg, président de l'Association BD suédoise (Seriefrämjandet , hv), cette censure provocante pour  « débattre des discriminations » n'est tout simplement pas la « bonne méthode ». « Les enfants sont plus intelligents que cela », déclare-t-il. Ofwel: kinderen zijn te intelligent voor dit soort maatregelen, volgens de voorzitter van de Zweedse Vereniging voor Beeldverhalen.
Et Behrang Miri de s'expliquer publiquement : « Je voulais soulever un débat sur les questions de discrimination, mais je me rends compte maintenant que c'est une erreur de s'en prendre à la littérature.»
Ach, en dan Behrang: 'Ik wilde vooral een discussie en ik realiseer me nu dat je de literatuur niet kan kwalijk nemen dat er wordt gediscrimineerd.'

Aucun doute, le monde a encore du stéréotype en stock pour Tintin, et on n'a pas fini de s'en prendre à Hergé. ' Vrij vertaald: dit zal niet de laatste keer zijn dat men iets op Hergé heeft aan te merken.

Of de albums inmiddels weer zijn teruggeplaatst, dat kwam ik niet te weten, o.a. doordat mijn Zweeds niet goed genoeg is.