Zwarte Piet staat er gekleurd op 4

Onlangs het Sinterklaas-journaal bekeken: een aflevering met een klas vol hulpsinterklazen en met pieten in zwartgeschminkte en in veeg-uitvoering. De clou ben ik alweer kwijt.
Ik bleef er hangen omdat we dit najaar ook weer het nodige te verduren hebben gekregen over de kleur van Zwarte Piet.
De Slag bij Dokkum, nee, niet die van 1418 maar die van 18-11-2017. Stukken in kranten. Naar verluidt (ik houd me verre van dit medium) heftige braaksels op Twitter e.d. Er zal hier en daar ook wel een lekker vies Facebook-pagina'tje te vinden zijn.

Hier en daar wat afstandelijker teksten. Karel Knip zocht voor NRC 2-12-2017 uit wanneer Zwarte Piet voor het eerst opdook (1840). Ook niet voor het eerst, in 2015 deed-ie dat ook al.
Ik miste Frits Booy (zie ook hier en verder, en Wikipedia), hij wordt toch niet te oud?

Ik in ieder geval wel. Te oud om op tijd te beginnen met volgen wie wat bijdraagt inzake Zwarte Piet 2017. Het interesseert me niet meer.  De voors en tegens zijn voorspelbaar. Dat zelfs satiricus Arjen Lubach er op 27 november een item aan besteedde, is grappig en memorabel, maar ik zou hem adviseren voor 2018 ook alvast zo'n uitzending te maken. Dank NRC-redactie, die op 5-12 een overzichtje bood van alle Zwarte Piet-gedoe in 2017.
Het hele circus zal zich de komende jaren ongetwijfeld herhalen. Het aantal roet- en andere niet zwart geschminkte Pieten zal langzaam maar zeker toenemen ten opzichte van de zwartschminkpieten. Maar langzaam, heel langzaam.

Ik wens allen een prettig sinterklaasfeest.

Zie ook: Zwarte Piet staat er gekleurd op 3, 2 en 1.

Ik een mensch ben?

Het lag al te wachten op bespreking vóór het zwartepietengedoe, dat ongetwijfeld ook dit jaar weer in december losbreekt: Zwart.
Voluit: Zwart, Sambo, Tien kleine negertjes, Pijpje Drop, Pompernikkel en anderen, het beeld van de zwarte mens in de Nederlandse illustratiekunst 1880-1980, door Jeroen Kapelle, m.m.v. Dirk J. Tang, en het verscheen al in 2008. Sorry, toen bestond dit blog nog niet.

Misschien heb ik het laten liggen omdat het een beetje ontluisterend is. Ik laat mijn lezers graag weten dat er prachtige (jeugd)literatuur bestaat - en wie deze studie doorbladert, ziet het ene na het andere visuele cliché voorbij komen. Veel cliché's komen voort uit een mengsel van slordigheid, luiheid en minachting, maar sommige cliché's komen tevoorschijn ondanks goede bedoelingen.

Kapelle toont dat fraai aan de hand van een verhaal van Pieter Louwerse, Zwarte Sam, of Een neger is ook een mensch (1895). 'Ween niet, goede Sam!' staat er onder de titelplaat, die toont hoe een meisje de tranen droogt van Sam, die, zo blijkt uit de tekst, 'mishandeld is' (Kapelle). Het meisje zegt: 'Wij zijn hier in een vrij land Sam! Hier is een neger ook een mensch! Ik een mensch ben? riep Sam verwonderd.'... En zo wordt bediende Sam krompratend ten tonele gevoerd, als niet heel slim.




Het is de start van hoofdstuk 1 en een reeks afbeeldingen waarvoor karikaturaal de vriendelijkste benaming is. Al zijn er ook minder diskwalificerende afbeeldingen, en worden ook blanke figuren als karikatuur afgebeeld.
Als we bijvoorbeeld kijken naar Oki en Doki in de kookpannen van de nikkers (ca 1955) dan wel negers (1974) (p. 55), zien we vier karikaturen. Maar de zwarte figuren zijn wel het meest vertekend.



Carol Voges kon er wat van, ook de pastoor uit Joeko in het land van de zon (1961) (links hieronder) is een karikatuur.
Ook het jagertje in Peter; Pierre; Pedro (van A.H. Boswijk, 1955) is een karikatuurtje - maar hij loopt mooi wel voorop, het baasje.

 

Enfin, al met al toont Jeroen Kapelle dat er langzamerhand wat variatie kwam. Op p. 71 wijst hij op de rol van zending en missie. 'De te bekeren Afrikanen, Zuid-Amerikanen en Papoea's werden wel weergegeven als primitieve volken, maar niet zo karikaturaal als dat aanvankelijk gebeurde. Het waren mensen van vlees en bloed en zo weren ze gaandeweg afgebeeld door de verschillende illustratoren.' Met Jenny Dalenoord als voorbeeld.




'Eind jaren zeventig komt er een algemene kentering in het weergeven van zwarte mensen. Wereldwijd emanciperen vanaf de jaren vijftig en zestig zwarte bevolkingsgroepen zich. Het stereotiepe beeld van zwarten wordt als beledigend en not done aangemerkt.' Met Annemarie van Haeringen in Ik heb twee staarten als voorbeeld.




Het is een informatieve studie.
Jammer vind ik het gebrek aan aandacht voor de tekst waarbij al die plaatjes werden afgedrukt. Bij Bulletje en Bonestaak gaat hij op dat punt (p. 58) de mist in. Slechts enkele keren komt de tekst ter sprake, bijvoorbeeld op p. 68-69 over Nienke van Hichtum, en vooral aan versjes besteedt hij wel enige aandacht. Maar het is toch te weinig. Met alle waardering voor de aandacht voor illustratiewerk blijft het bespreken daarvan zonder context toch een heikele zaak.
Jammer vind ik ook het buiten beeld blijven van Vlaamse illustraties. Kuifje (in Afrika) had beslist een plaats moeten krijgen in een studie met dit onderwerp.

Jeroen Kapelle en Dirk J. Tang. Zwart; Sambo, Tien kleine negertjes, Pijpje Drop, Pompernikkel en anderen; Het beeld van de zwarte mens in de Nederlandse illustratiekunst 1880-1980. Koninklijke Bibliotheek / d' jonge Hond, 2008. ISBN 978 90 89100 78 8.

Kuifje in Afrika

Zwarte Piet staat er gekleurd op 3

Wie dacht dat de Hoge Raad inzake Zwarte Piet op 12 november (zie hier) het laatste woord zou hebben gesproken, komt bedrogen uit.
Nog op 11 november, naar aanleiding van het eerste Sinterklaasjournaal, mocht Sjoerd Kuyper in Trouw een boze reactie geven. Enkele citaten:
'Als je deze eerste aflevering bekijkt, dan kiezen ze volkomen de kant van het traditionele Sinterklaasfeest. Maar ik kan me niet voorstellen dat ze zo onfatsoenlijk zijn. Misschien komt er nog een twist, spoelt het water ook het zwart van hun gezichten weg. Ik hoop het van harte. Tot nog toe vind ik het heel vervelend.'
'Ik ben ongelooflijk vóór het afschaffen van Zwarte Piet, omdat het echt een belachelijke karikatuur is. Het moet gewoon afgelopen zijn met Zwarte Piet. Als ik daar een positieve bijdrage aan kan leveren, graag.'

Vooralsnog stelde de Hoge Raad hem niet in het gelijk, maar evenmin in het ongelijk. Het oordeel kwam er immers op neer dat de klagers aan het verkeerde adres waren. Niet dat ze ongelijk zouden hebben.

Diezelfde dag (11-11-2014) verscheen in de Volkskrant een redelijk doorwrocht artikel door Olaf Tempelman over Zwarte Piet onder de mooie kop 'Knecht, boeman, pleaser'.
Citaat hieruit:
'"In mijn tijd was het Sinterklaasfeest streng en sober", zegt een moeder uit de jaren tachtig die kind was in de jatren vijftig. "Maar toen ik zelf kinderen kreeg, werd het feest helemaal geannexeerd door de commercie. Kinderen kregen steeds grotere cadeaus en begonnen tegen elkaar op te bieden. Voor mij verloor het feest toen zijn charme."' Als een van de weinigen noemt Tempelman ook de studie van Arnold-Jan Scheer, die verbanden legt met zeer oude rituelen waarbij mensen zich met zwart spul insmeerden. 'Ons cultuurgebied kende al zwartepiet-achtigen nog voordat iemand er ooit een zwart mens had gezien.' Aldus Tempelman op basis van Scheer.

Ook wetenschapsjournalist Marjolein Overmeer zocht die kant op, in Kennislink:
'Het vieren van feesten met een opvoedkundig tintje kwam al voor de kerstening in Nederland voor. De Germaanse god Wodan stuurde zijn twee zwarte raven in het najaar naar de aarde. Ze controleerden of de mensen zich wel netjes gedroegen. De christelijke kerk, die natuurlijk helemaal niets zag in heidense rituelen, verving de goden en hun feesten door heiligen met de daarbij horende verering.

Geknechte duivel
Nicolaas groeide uit tot een van de meest geliefde heiligen en dit was niet zo heel vreemd: hij was de beschermheilige van velen. Van zeelieden tot prostituees en van kinderen tot dieven. Rond 1200 was zijn verering algemeen en zijn afbeelding wijdverspreid, regelmatig met een overwonnen zwarte duivel erbij. Belangrijk in het christendom was namelijk het onderscheid tussen goed en kwaad, wat afgebeeld werd door de tegenstelling wit en zwart. Heiligen en engelen waren wit, duivels en gedemoniseerde heidense goden zwart.'

Natuurlijk ging de intocht in Gouda op 15 november niet zonder gedoe. Voor- en tegenstanders van Zwarte Piet demonstreerden en stonden vooral elkaar in de weg, begreep ik uit de verslagen. Er waren 'opstootjes', zoals dat heet. Er werden wat mensen opgepakt, waaronder de bevlogen journalist Sunny Bergman en haar cameraman. Die werden overigens snel weer vrijgelaten.



Op 16 november ging de intocht van Sinterklaas in Amsterdam zonder heibel door. Sinterklaas droeg een baard die zo lang was dat niet te zien was of hij een kruis droeg of niet (zie Zwarte Piet staat er gekleurd op 2). Een deel van de pieten was niet flink zwart maar met bruine vegen geschminkt (zie ook hier). Hier foto's.

  

In Vlaanderen dacht men lang de pietenkwestie 'boven de Moerdijk' te houden.
Maar Abou Jahjah en zijn Movement X gooiden roet in het eten. 'Een prikactie van een handvol leden van Movement X in het Antwerpse stadhuis kreeg op zaterdag zelfs minutenlang aandacht in het Journaal', aldus Doorbraak.be op 15-11. Volgens Daniël Walraeve van die site is Zwarte Piet in Vlaanderen juist 'een dam tégen racisme'. 'De twee oervlaamse bleekscheten Hugo Matthysen en Bart Peeters hebben de Sinterklaasbeleving meer dan twintig jaar geleden al in een andere bedding gelegd. Daar had niemand in Vlaanderen Abou Jahjah voor nodig.'

En nadien deed menigeen nog een duit in het zakje. Bijvoorbeeld columniste Harriët Duurvoort in de Volkskrant medio november, die 'Zwarte Piet associeert met steeds ongemakkelijker wordende jeugdherinneringen' en het heeft over 'de krampachtige manier waarop niet alleen Nederlanders, maar ook Caribische Nederlanders met het slavernijverleden omgaan'. Zij legt verband tussen Zwarte Piet en slavernij. Vertelt hoe ze ooit een Surinaams kinderliedje in het Duits moest vertalen: Faya siton no bro mi so, a djin masra Jantje kiri soema pikin. Dat gaat over brandmerken...

De Telegraaf, die eerder al o.a. PVV-kamerlid Joram van Klaveren aan het woord liet ('aanval op de Nederlandse cultuur') over het 'schminckverbod' dat te vinden was in een handleiding van Schooltv,  kwam op het idee om (in het katern VROUW, waar anders) wat kinderen te vragen wat ze over Zwarte Piet vinden. Ze 'lachen om' de andersgekleurde Pieten, maar 'lachen ze niet uit'. Maar: de 'Zwarte Pieten komen door de schoorsteen, dus die kleur maakt niet veel uit'.

Vrij Nederland-hoofdredacteur Frits Exter wijdde er zelfs zijn redactioneel in het nummer van 27-11-2014 aan. Zwarte Piet is 'ingepolderd', meldt hij tevreden, met roetvegen. Een artikel door Thijs Broer in dat nummer moest dat bevestigen, om reden dat er bij de intocht van Sinterklaas in Amsterdam geen gedoe was.

Het tegendeel zou kunnen blijken uit een artikel in de Volkskrant 4-12-2014, over de intocht van Sinterklaas in Groningen, buurt Beijum. Die dreigde eerst niet door te gaan wegens kopschuwe buurtcentrumleiders, maar de Sint kwam dankzij resoluut ingrijpen van burgemeester Ruud Vreeman toch aan - met ouderwets roetzwart geschminkte pieten. Zie dit detail van de mooie foto van Harry Cock.

NB. Aanbevolen literatuur:
Booy, Frits. Op zoek naar Zwarte Piet. Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité, 2008, 2e herz. dr.
Uitverkocht, maar vast nog in deze of gene bibliotheek te raadplegen. De eerste druk verscheen in 2003.
Helsloot, John. Pieter-me-knecht. Meertens Instituut, november 2011.
Overmeer, Marjolein. De duistere looks van Zwarte Piet. Kennislink, 30-11-2012.

Zie ook:
Zwarte Piet staat er gekleurd op 1 (23-10-2014)
Zwarte Piet staat er gekleurd op 2 (11-11-2014)

Afbeelding: zwartepietachtige uit Iran. (Bron: website Arnold-Jan Scheer.)

NB2, d.d. 6-12. De afsluiting van het Sinterklaasjournaal van NPO was verrassend: opa-Piet als sinterklaas gekleed samen met de 'echte' Sinterklaas samen te paard het beeld uit. De witte sint op een zwart paard, de zwarte op een wit paard. Mooi gevonden! En natuurlijk breed besproken, met o.a. een groot interview door Wilfred Takken in NRC Handelsblad 6-12-2014 met eindredacteur annex scenarist Ajé Boschhuizen, kop 'De man die Sinterklaas zwart maakte'.

NB2, d.d. 9-12. Zie Leesplein, veiling eerste sinterklaasboekje met Zwarte Piet (verscheen 1850).

Op naar Sinterklaas 2015!

Zwarte Piet staat er gekleurd op 2

In de eerste aflevering van het Sinterklaasjournaal (NTR), op 11 november, verscheen Sinterklaas met Zwarte Pieten. Presentatrice Dieuwertje Blok vroeg: 'De allerbelangrijkste vraag van de hele wereld is: komen de Pieten ook mee? Sommige mensen vinden Piet namelijk maar ouderwets.'
'Daarom neem ik ze juist mee', zei Sinterklaas. [...] 'Dan wordt het weer ouderwets gezellig in Nederland. Dat is al honderden jaren zo geweest en dat zal altijd wel zo blijven.' En prompt verschenen ze in beeld. Ze spraken overigens een keurig soort acteurs-Nederlands. Dieuwertje werd ondersteund (in het Pietenhuis), door Dolores Leeuwin, een zwarte presentatrice met een prachtige naam.
Om vooruit te lopen op de intocht in Amsterdam: áls Sinterklaas een kruis droeg, was dat onzichtbaar, door een flinke baard.

Sinterklaas zal niet in zijn eerste leugentje of marketingpraat gestikt zijn, dat van die honderden jaren gezelligheid met de Pieten is natuurlijk onzin. Zwarte Piet verscheen voor het eerst in 1850, in een boekje van Jan Schenkman. (Zie echter ook hier.)
Maar het beeld was een stellingname (statement, heet dat in nieuw-Nederlands).

Intussen wisselden Robert en oom Herman in De Groene Amsterdammer 6-11-2014 beschaafd van gedachten over Zwarte Piet. Nee, niet ik of mijn oom Herman zaliger, maar Vuijsje, oom van Robert.
Ze bleken allebei de redelijkheid zelve, en waarover ze het toch niet meteen eens konden worden vatte neef Robert zo samen:
'Over naar het ingewikkelde woord buitenstaanders. 
Wanneer het gaat om buitenstaanders in de zin van mensen die niet in Nederland wonen, heb ik een kanttekening en ik denk dat we hier arriveren bij het gedeelte waar we het niet over eens zijn. Over de hele wereld hebben mensen sterk verschillende gebruiken en gewoontes. Mensen uit andere delen van de wereld kunnen die tradities mal vinden. Ik betwijfel of het verstandig is om naar een ander land te gaan en de lokale bevolking te dwingen tot verandering. 
Wat buitenstaanders in sommige gevallen wel kunnen doen: met een betere en meer frisse blik ergens naar kijken. In sommige gevallen ziet een buitenstaander iets wat jou niet meer opvalt omdat je er al zo vaak naar hebt gekeken. Zwarte Piet is daar een goed voorbeeld van.

Nog iets waar we het niet over eens zijn: dat het pietendebat intussen menigeen de neus uit komt. Zo van: we hebben het er nu al zo vaak over gehad dat het gezeur wordt, dus laten we er maar over ophouden. 
Ik vind dat geen valide argument. Toen zwarte Nederlanders eindelijk de moed verzamelden om massaal te laten weten dat ze zich niet prettig voelden bij Zwarte Piet, hadden de andere Nederlanders ook kunnen vragen: waarom vinden jullie dit zo onprettig, wat is er aan de hand? Gezien de geschiedenis lijkt me dat een normale vraag. 
Dat is niet gebeurd. De andere Nederlanders lieten weten: wij beslissen nu voor jullie dat het niet kwetsend is, dus we zien geen reden om het te veranderen. Door die reactie is deze lange discussie ontstaan.'

Wordt waarschijnlijk vervolgd.

Zie hier Zwarte Piet staat er gekleurd op 1.

NB. Hier een stukje uit een vertaling van Der Struwwelpeter van Heinrich Hoffmann (1845):



Daar kwam de groote Nik'laas aan,
Die had een' inkt pot voor zich staan,
Zoo groot, ja, grooter dan de maan.
Hij sprak: ‘Komt kind'ren, hoort mij aan,
En laat dien moor met vrede gaan!
Het is zijn schuld toch waarlijk niet.’
Dat hij zoo zwart als steenkool ziet’
(Vertaling: W.P. Razoux)

NB2. Aanbevolen literatuur:
Booy, Frits. Op zoek naar Zwarte Piet. Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité, 2008, 2e herz. dr.
Uitverkocht, maar vast nog in deze of gene bibliotheek te raadplegen. De eerste druk verscheen in 2003.

NB3. Uitspraak van de Hoge Raad op 12 november:

'​De burgemeester van Amsterdam heeft de vergunningaanvraag voor de Sinterklaasintocht voor 2013 terecht alleen getoetst aan de eisen van openbare orde en veiligheid. Hij is niet bevoegd de vraag te beantwoorden of van de figuur van 'Zwarte Piet' een discriminerend effect uitgaat en daardoor een schending oplevert van het grondrecht op respect voor het privéleven en het discriminatieverbod.
Dit blijkt uit een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van vandaag (12 november 2014), waarin zij tot een andere beslissing komt dan de rechtbank Amsterdam in juli van dit jaar (Zie Burgemeester moet beslissing Sinterklaasintocht herzien). Tegen de uitspraak van de rechtbank waren de burgemeester van Amsterdam en Stichting Pietengilde bij de Afdeling bestuursrechtspraak in hoger beroep gekomen.' Zie hier.

Zwarte Piet staat er gekleurd op

In de aanloop tot 5 december neemt de aandacht toe voor Zwarte Piet. Of om Bert Wagendorp te citeren in de Volkskrant van 16-9 jl.: 'ik dacht aan de komende twaalf weken tot 5 december, en aan het Pietengezeur dat weer over ons zal komen'. Hij schreef zijn stukje naar aanleiding van de aankondiging door Geert Wilders dat zijn club een wetsvoorstel gaat indienen dat de overheid zou verplichten tot het laten optreden van uitsluitend zwarte Zwarte Pieten met Sinterklaas.

En dat terwijl alom pogingen worden gedaan om Zwarte Piet een ander kleurtje te geven.



Zo kwam uitgeverij Ploegsma met een boek, Sinterklaasje kom maar binnen met je piet, de sinterklaasliedjes van nu, dat keurig aangepast is aan nieuwe opvattingen. Ik citeer de aankondiging:

' Veel van de 'oude' sinterklaasliedjes die wij allemaal kennen stammen nog uit de 19e eeuw. Dat was een tijd waarin er heel anders werd gekeken naar dingen als opvoeding, speelgoed, en donkere mensen. In heel veel oude sinterklaasliedjes komen zinnetjes voor die vandaag de dag onbegrijpelijk klinken.

Daarom hebben Paul Passchier en Thedo Keizer de stapel oude liedjes afgestoft en aangepast aan deze tijd. Daarbij zijn ze zorgvuldig te werk gegaan, en niet overdreven gaan moderniseren. Sommige zinnetjes klinken nog steeds wat ouderwets, zoals "Makkers, staakt uw wild geraas!", maar zijn te mooi om te veranderen. Bovendien is Sinterklaas, zoals hij zelf regelmatig zegt, ook een ouderwetse man. Niet voor niks reist hij nog steeds met een stoomboot!

Maar geen kind ontvangt nog cadeaus in 'lege lege tonnen'. Niemand krijgt nog een roe als hij stout is, of speelt met een 'bromtol met een zweep erbij'. En dat Piet het goed meent ondanks dat hij 'zwart als roet' is, is natuurlijk ook onzin. 

Met deze hernieuwde teksten en die ouderwetse Sint met zijn vrolijke pieten willen we graag verder de 21e eeuw in. Uiteindelijk is het Sinterklaasfeest een feest voor iedereen, en dat moet het blijven! Daaraan levert dit boek (mét cd), dat op 9 oktober verschijnt, een grote bijdrage.  '
De woorden zwart, zak en roe komen niet voor in deze sinterklaasliedjes, de kaatseballen werden chocomunten en kinderen zijn niet meer stout, maar vooral heel erg blij.

'Sinterklaasje, kom maar binnen met je Piet,
want we zingen allemaal blij een lied.
Misschien heeft u wel even tijd,
voordat u weer naar Spanje rijdt.
Kom dan maar even bij ons aan
en laat uw paardje maar buiten staan.
En we zingen en we springen 
en we zijn zo blij,
en we dansen samen,
zij aan zij.
En we zingen en we springen 
en we zijn zo blij,
en we dansen samen,
zij aan zij.'

Ook de gard verdween, niemand maakt zich meer druk om 'wie de koek krijgt, wie de gard', het is alleen maar ''t Grote feest gaat weer van start'. Om met twee oude virtuele politici te spreken: 'geen gezeik, iedereen rijk', cadeautjes voor alle kinderen.
Daarmee is een zeer kenmerkend trekje uit dat 'grote feest' weggenomen, namelijk dat die cadeautjes een beloning zijn voor goed gedrag. Sint wordt hier niet blij van, nu lijkt-ie net de Kerstman. En zeg nou zelf, dat manneke op de voorplaat, dat heeft niets strengs meer.

Zo kwamen er meer boeken, hieronder bespreek ik er nog een, maar er is bijvoorbeeld ook De vrienden van Sinterklaas van Sjoerd Kuyper en Harmen van Straaten (Hoogland & Van Klaveren), waarin pieten allerlei kleuren hebben.

Ja, daarmee begon natuurlijk het geraas van oude makkers.
Oude makker Lodewijk Osse, voorzitter van de Stichting Sinterklaasintocht Assen (volgens NRC 23-09-2014), in een heerlijk ouderwetse middenstanderstekst:
'Onze Sinterklaasintocht zal dit jaar in zijn meest oorspronkelijke vorm zijn en groter dan ooit, met 400 Zwarte Pieten en 9 praalwagens. We willen laten zien dat wij niet om willen buigen voor protest. We zijn niet doof voor de geluiden en hebben begrip voor iedereen, maar dat moet ook wederzijds zijn. Het gemieter over de kleur van Zwarte Piet kennen wij niet.'

Maar (zelfde bron) 'Utrecht heeft ‘een brede dialoog rond Piet’ georganiseerd, zegt een woordvoerder van de gemeente:
“Daarbij houden we rekening met gevoeligheden, zonder het traditionele karakter van de intocht drastisch of versneld te veranderen.”
Op verschillende plaatsen zeggen comités dat ze met de keuze voor het soort intocht wachten op het oordeel van de Raad van State, die zich volgende maand in hoger beroep buigt over de uitspraak van de Amsterdamse rechter dat Zwarte Piet discriminerend zou zijn. Of op een ‘landelijke richtlijn’, waarbij sommigen denken dat die van minister Asscher (Integratie) zal komen (nee, zegt zijn woordvoerder) of van een landelijke Sinterklaasvereniging (dan zou er niks veranderen), of van de NTR, die het beeldbepalende Sinterklaasjournaal uitzendt en live de landelijk intocht in Gouda, maar de omroep zegt nog niets.'

Oude makker Meindert Fennema betoogde in de Volkskrant 9-10-2014 dat 'de overheid' zich in ieder geval niet met de discussie moet bemoeien. 'Racisme verbieden? Het begint met Zwarte Piet en eindigt met de guillotine!' Hij wijst op de verwarring van racisme (een mentale instelling) en rassendiscriminatie (een handeling) en meent dat zij die Zwarte Piet helemaal niet racistisch vinden 'eigenlijk al in het discours van hun tegenstanders stappen'. Racisme verbieden vindt hij 'in strijd met de vrijheid van meningsuiting'. Waarbij hij zelf dus een 'mentale instelling' verwart met de uiting van een mening. Tja.

Er werd een Stichting Vrienden van Sinterklaas opgericht, die 'het instandhouden van het cultuurgoed rondom het Sinterklaasfeest' tot doel heeft en o.a. wat boeken etaleert over het ontstaan van Zwarte Piet.

Een grote supermarktketen deed Zwarte Piet alvast tijdelijk in de ban: 'Albert Heijn doet Zwarte Piet grotendeels in de ban. In de grootste supermarktketen van Nederland zal de beeltenis van Piet alleen nog op snoepgoed opduiken. Dat meldt het AD. In reclames en campagnes binnen en buiten de winkels is de donkere metgezel van Sinterklaas straks niet meer te zien. Op de posters speelt een wit ongeschminkt jongetje de rol van Piet. Volgens woordvoerder Els van Dijk is er binnen hoofdconcern Ahold ,,lang en goed'' nagedacht over het besluit. Het bedrijf wil niet doof zijn voor het maatschappelijk debat rond Zwarte Piet ,,dat de laatste tijd duidelijk is verhard. Je moet iets met zo'n discussie''. ' Aldus het Utrechtjournaal op 9-10-2014. Maar later werd die ban weer opgeheven.
Arnon Grunberg leverde daarop d.d. 17-10 dit spitse commentaar:

'Volgens Bas Blokker in NRC Handelsblad raakt Zwarte Piet aan onze "nationale identiteit" maar de Frankfurter Allgemeine Zeitung behandelt de kwestie in de economische bijlage van die krant. Ahold, moederconcern van Albert Heijn, zo schreef FAZ, wilde producten met Zwarte Piet in de ban doen, maar toen uit een peiling bleek dat van 1.500 personen 94 procent van plan was de kinderen met Zwarte Piet op te voeden, kwam het bedrijf van deze plannen terug. Angst voor omzetdaling verricht wonderen.
De FAZ citeerde uit het rijmpje waarmee Ahold de terugkeer van Zwarte Piet bekendmaakte. In het Duits klinkt het beter: "Von dieser Nachricht, lieber Piet, ist überhaupt nichts wahr. Du liegst bis oben hin in unseren Regalen, genau wie jedes Jahr."
Zwarte Piet is omzet. Vermoedelijk is onze nationale identiteit eveneens gewoon omzet.'
Daarmee zou Lodewijk Osse (zie boven) het van harte eens moeten zijn, net als de uitgevers van de genoemde boeken. In stilte natuurlijk, handelaars zeggen zoiets liever niet hardop, dat bederft de sfeer.

En zo golfde en golft het 'pietengezeur' door. Gewild onderwerp op verjaardagen en aan de borreltafel. Maar ook in de Raad van State, die zich er op 16-10-2014 over boog, nadat een rechtszaak d.d. 03-07 (! zie hier en hier) bij de Rechtbank van Amsterdam leidde tot hoger-beroepen. (Uitspraak in november, begreep ik.)




Begin oktober verscheen Alleen maar stoute kinderen van Robert Vuijsje en Heleen Brulot (Leopold), en dat leverde meteen publiciteit op in de Volkskrant 15-10-2014 en Trouw van 12-10-2014.
Robert Vuijsje had overigens in de Volkskrant 12-10-2013 al eens een artikel gewijd aan de pieten.

Twee citaten uit zijn artikel van 2013:

'Afgelopen maandag vielen we geheel per toeval midden in een uitzending van Pauw & Witteman terwijl Quinsy Gario aan het woord was over Zwarte Piet. Quinsy is een activist die ik nog kende van de bezwaren die hij maakte tegen mijn boek Alleen maar nette mensen en dan vooral de verfilming daarvan. 

Hij was een van de zwarte mensen die, vond ik, niet het verschil konden zien tussen een boek over racisme en een racistisch boek. Een van de mensen die alarm sloegen over de beschrijving van de zwarte personages, maar het er kennelijk mee eens waren dat alle blanke bewoners van Amsterdam-Zuid werden afgeschilderd als racisten. Toen ik hem zag was mijn eerste gedachte dan ook: daar gaan we weer. 

Gekwetst
Inderdaad vertelde Quinsy weer over zijn bezwaren tegen Zwarte Piet. Lynn is van Surinaamse afkomst en ik niet, toch legde ik haar even uit hoe het werkt: wanneer iemand overal door wordt gekwetst devalueert het de kracht van zijn argumenten. Nu is het een boek, of een film, dan weer Zwarte Piet, volgende keer de kwaliteit van de excuses voor de slavernij. 

Je kunt niet het recht opeisen dat iedereen zich maar aan jou moet aanpassen. Vroeger ging ik naar alle thuiswedstrijden van Ajax. Nu heb ik geen zin meer om twee uur lang te luisteren naar tienduizenden mensen die schreeuwen over joden die al dan niet aan het gas moeten. Van die mensen eis ik ook niet dat ze daarmee ophouden.'

Zijn vrouw echter
'vertelde hoe ze het Sinterklaasfeest als kind had beleefd. Dat het ongemakkelijk voelde en pijnlijk en verwarrend. Waarom praatte Zwarte Piet met een Surinaams accent terwijl hij zogenaamd uit Spanje kwam? Zwarte Piet was, iets anders kon je er echt niet van maken, de knecht van Sinterklaas. 
Hij was geschminkt in dezelfde kleur als Lynn, betekende het dat haar witte klasgenoten haar ook als een knecht zouden zien? 
Ik pakte mijn telefoon en belde de enige zwarte klasgenoot die ik had op de lagere school. Ook Arnie is iemand die ik in de vijfendertig jaar dat ik hem ken nooit heb horen klagen over complotten die de witte man tegen hem zou smeden. 
Wij zaten op school in de tijd dat we met de hele klas demonstreerden tegen Deetman en de neutronenbom - als twaalfjarigen waren we politiek bewust. Arnie vertelde dat Zwarte Piet ieder jaar onze klas in kwam en oerwoudgeluiden maakte. Hij had dezelfde eenzaamheid gevoeld als Lynn. 
Ik kon me helemaal niets herinneren van oerwoudgeluiden.'

Kennelijk bracht dit hem tot het maken van het prentenboek Alleen maar stoute kinderen.

In het interview in Trouw ventileert hij een jaar later min of meer hetzelfde, en in de Volkskrant 15-10-2014 mocht hij nog eens zijn licht laten schijnen over de pietenkwestie, en dan vooral het racisme dat eraan ten grondslag ligt. Waarbij gezegd dient dat zijn argumenten alleszins redelijk zijn.
Sterk is vooral zijn behandeling van het 'rondje misverstanden'.

Opschudding genoeg, dus, en Robert Vuijsje is voortrekker van de gekleurde piet geworden.
Het prentenboek zelf heeft weinig om het lijf. Twee kinderen spelen Zwarte Piet, althans, 'willen pietje zijn' (liever dan Sinterklaas) en beschilderen vervolgens zichzelf en gaandeweg het hele huis met alle mogelijke kleuren. Tot moeder thuiskomt en schrikt van de bende.

'"Kleurenpietjes?" mam zucht. "Maar waarom zit overal verf op?"
"Vind je het niet mooi?" vraagt Daantje. "We hebben met de verf gespeeld!"
Sammie knikt. "We wilden allebei een pietje zijn."
"En toen werd ik groen en blauw en geel, en Sammie wilde ook een kleurenpietje zijn," zegt Daantje. "Een piet kan toch alle kleuren zijn?"'

Enfin, dat is mama met ze eens, maar ze zijn 'wel heel stout geweest'. Sammie en Daantje besluiten dan 'opruimpietjes' te worden. Eind goed al goed.

Als volwassen lezer dacht ik allereerst dat moeders reactie wel wat erg luchtig was: wel eens geprobeerd gemorste verf te verwijderen van vloeren, muren, gordijnen, een kat, meubels enzovoort? In het minst ongeloofwaardige geval was het wáterverf. Maar dat staat niet in het verhaal en ook de illustraties tonen dat niet.
Die tonen wel zwarte Zwarte Pieten die alles verbaasd gadeslaan - en op de laatste pagina, waar de heldjes in bed liggen, veranderd zijn in lachende gekleurde pieten.
Vlot verhaaltje, leuke karikaturale prenten (die de twee kinderen ietwat ADHD-achtig tonen), grappig maar ietwat ongeloofwaardig, en vooral niet meer dan dat. Jammer, Robert, je mag je scharen bij die andere auteurs van grotemensenliteratuur die dachten dat schrijven voor kleine mensen een peuleschilletje was. Het boek mag in die grote kast met vriendelijke middelmaat.

Wie nog wat 'oude' sinterklaasliedjes zoekt, kan (tot wanneer? zie hun inleiding) nog terecht op (o.a.) Liedjesland.
Waaronder bijvoorbeeld:

   Arme Zwarte Piet, wat zie ik nou?
   Jij ziet pimpelpaars en bont en blauw (enz., heel actueel :-))

En de oude voltreffer:

   De zak van Sinterklaas,
   Sinterklaas, Sinterklaas,
   De zak van Sinterklaas,
   o jongens, jongens
   't is zo'n baas! (enz.)