18th Conference on Reading in Zweden

In het spoor van voorgaand bericht nóg een conferentie die wellicht niet alle nieuwssites haalt. In Jonköping, Zweden, vindt deze zomer de 18e Conference on Reading plaats.
De conferentie heeft 'New Challenges - New Literacies' als thema en wordt georganiseerd door:

SCIRA (Swedish Council of International Reading Association)
in samenwerking met
School of Education and Communication, Jönköping University
IDEC (International Reading Association's International Development in Europe Committee)
and FELA (Federation of European Literacy Associations).

Een programma is er nog niet, wel een oproep voor bijdragen (call for proposals).
Zie hier voor een enthousiast verslag van de voorgaande conferentie, die in 2011 in Mons plaatsvond. En zie hier (bij IDEC) voor een overzicht van alle voorgaande conferenties.
Ik heb zelf die van Berlijn (1989), Edinburgh (1991), Malmö (1993), Budapest (1995) en Stavanger (1999) bijgewoond en vond het zonder uitzondering boeiende bijeenkomsten, getuige de verslagen die in Leesgoed verschenen.

Die International Reading Association (zie ook hier en hier in dit blog) heeft ook een Nederlandse afdeling: RAiN. Die bevindt zich echter in Doornroosje-achtige staat: er zijn geen leden meer en slechts twee min of meer actieve bestuursleden: uw blogger doet de laatste penningen, de voorzitter (Jeroen Clemens) is in IDEC actief, o.a. als webmaster. Er worden pogingen ondernomen om Doornroosje te wekken.
Er zijn wél meer leden van de International Reading Association in Nederland en Vlaanderen, maar die zijn allen (net als Jeroen en ik) rechtstreeks lid, al dan niet gecombineerd met een abonnement op een van de periodieken van de IRA, zoals bv. Reading Research Quarterly en The Reading Teacher.

De International Reading Association noemt zich internationaal, maar is in praktijk vooral Angelsaksisch of zelfs rondweg Amerikaans en zolang 90 % van de leden in de VS woont zal dat wel zo blijven, vooral ook doordat het bestuur rechtstreeks wordt gekozen. Niettemin is er een actief internationaal beleid.
De International Reading Association heeft vanouds veel aandacht voor de rol van (kinder)boeken in het leesonderwijs. Het hoofdkantoor van de IRA in Newark, Delaware, bood van 1985 tot 2008 onderdak aan de United States Board on Books for Young people (USBBY), de Amerikaanse afdeling van de International Board on Books for Young people (IBBY). (De USBBY is nu gevestigd in het Center for Teaching through Children's Books in Skokie, Illinois.)

Hervertaling van jeugdliteratuur

Ofschoon ik het melden van nieuws over jeugdliteratuur liefst overlaat aan de ijverige beheerders van Leesplein, Kjoek en Villa Kakelbont, en dat over literatuur in het algemeen aan Literair Nederland en Tzum, kan ik het soms toch niet laten. Beschouw het maar als aanvulling.
Sinds jaar en dag stuurt het Centre de Recherche et d'Information sur la Littérature pour la Jeunesse (CRILJ) in Orléans mij zijn nieuwsbrief toe.
Daaruit licht ik de mededeling dat er op 7-9 februari een internationale conferentie plaatsvindt aan de universiteit van Rouen, georganiseerd door het cultureel onderzoekscentrum van die universiteit (ERIAC), met steun van het Institut Charles Perrault.
Ik leid uit het programma af dat de conferentie tweetalig is: Engels en Frans.
Veel sprekers uit Frankrijk, maar ook uit Brazilië, Engeland, Egypte, Finland, Italië, Polen, Roemenië, Turkije, Zuid-Afrika, Zweden - en uit België, te weten Jan van Coillie, met de lezing 'Nibble, nibble like a mouse/Who is nibbling at the source text’s house: Retranslating Fairy Tales'. Jan van Coillie is o.a. oud-redactiegenoot van Leesgoed.
(De website van dit mooie tijdschrift, dat per 2013 niet meer verschijnt, zie ook hier, wordt tot de laatste snik bijgehouden, heel goed Richard. Let op, men doet oude nummers van Leesgoed in de verkoop!)

Het programma:

La retraduction en littérature de jeunesse / Retranslating Children’s Literature

Colloque international

les jeudi 7, vendredi 8 et samedi 9 février 2013

Maison de l’Université, Université de Rouen, France

organisé par l’ERIAC, avec le soutien de l’Institut International Charles Perrault

International Conference

Thursday,7th, Friday, 8th and Saturday 9th, February, 2013

 Maison de l’Université, University of Rouen, France.

Organized by ERIAC, with the support of Institut International Charles Perrault

Jeudi 7 février / Thursday, February 7th   

(Présidence de séance/Chair : Florence Cabaret, Université de Rouen)

. 13:30 : Accueil/Welcome

. 13:50 : Ouverture/Opening words  

par Miguel Olmos et Marc Martinez, directeurs de l’ERIAC

. 14:00 : Introduction

par Florence Cabaret, Université de Rouen

. 14:15     

Changing Views of Children and Children’s Literature: A Case Study of Historical Comparisons of Re-Translations of Children’s Literature from English to Swedish with BJ Epstein, University of East Anglia

. 14:40    

Retranslation in Afrikaans Children’s Literature  

with Marietjie Fouché, Université de Stellenbosch, Afrique du Sud

. 15:05 : Discussion

. 15:20 : Pause/Coffee break

. 15:35     

Du relief de l’étrangeté à sa signalisation : deux parcours possibles dans The Jungle  Book de Rudyard Kipling en français pour le jeune lecteur contemporain  

par Françoise Thau-Baret, Université de Paris – Est Créteil Val de Marne

. 16:00     

Comment on retraduisit les Just So Stories de Rudyard Kipling : étude comparative  

par Audrey Coussy, Université de Paris III – Sorbonne Nouvelle

. 16:25     

The Lion, the Witch and the Wardrobe : un roman pour trois générations d’enfants  

with Paola Artero, Université de Montpellier III

. 16:50 : Discussion

Vendredi 8 février / Friday, February 8th

Matin/Morning  

(Présidence de séance/Chair : Catherine Delesse, Université de Nancy)

. 9:00 : Accueil/Welcome

. 9:30        

Nibble, nibble like a mouse/Who is nibbling at the source text’s house: Retranslating Fairy Tales  

with Jan Van Coillie, University of Leuven Association, Belgium

                                                                                                                      …/…

                …/…

. 9:55        

La littérature d’enfance et de jeunesse et la retraduction entre quête de légitimation                 et adéquation au(x) destinataire(s) : le cas des (re)traductions des contes de Perrault             en italien

par Roberta Pederzoli, Université de Bologne, Italie

. 10:20     

La retraduction des contes français en roumain et leur changement de statut –

par Muguraş Constantinescu, Université Ştefan cel Mare, Roumanie

. 10:45 : Discussion

. 11:00 : Pause/Coffee break

. 11:15     

Tove Jansson’s picturebooks : A Story about Direct and Indirect Translation                    with Chiara Galletti,  University of Tampere, Finland

. 11:40     

Rétrographisme. Les albums retraduits sont-ils formellement réactionnaires ? 

par Loïc Boyer, graphiste indépendant et directeur de collection chez Didier Jeunesse

. 12:05 : Discussion

. 12:20 : Déjeuner/Lunch

Après-midi/Afternoon  

(Présidence de séance/Chair : Rose-May Pham Dinh, Université Paris XIII-Nord)

. 14:00    

Tomi Ungerer : la traduction palimpseste  

par Anne Schneider, IUFM de Strasbourg, et Thérèse Willer, Conservatrice du Musée Tomi Ungerer, Strasbourg

. 14:35     

The Swedish Translations of Alice in Wonderland  

with Björn Sundmark, Malmö University, Sweden

. 15:00     

A Strange Case of Kubuś Puchatek and Fredzia Phi-Phi: The Polish Translations of Milne’s Winnie-the-Pooh 

with Monika Woźniak, University La Sapienza, Italy

. 15:25 : Discussion

. 15:40 : Pause/Coffee break

. 15:55  

Retraduire Little Women de Louisa May Alcott (1832-1888) : la reconnaissance d’un grand roman américain ? 

par Anne-Laure François,  Université Paris Ouest Nanterre La Défense

. 16:20 :

Retraduire Le Petit prince en arabe

par Sahar Samir Youssef, Université Al Azhar du Caire, Égypte

. 16:45 : Discussion

Samedi 9 février / Saturday, February 9th

Matin/Morning  

(Présidence de séance/Chair : Monique Chassagnol, Paris Ouest Nanterre La Défense)

. 9:00 : Accueil/Welcome

. 9:30        

US and THEM : Fragmenting Discourse in Islamic Retranslations of Children’s Classics with Neslihan Kansu-Yetkiner, Izmir University of Economics, Turkey

                                                                                                    …/...                                                                                                

            .../...

. 9:55        

Retraductions polonaises de la littérature de jeunesse française dans les années 1918-2012 : quoi, quand et pourquoi ?  

par Natalia Paprocka, Université de Wrocław, Pologne

. 10:20 :

Anne of Green Gables – Towards the Ideal or Mass Production of Translations ?

with Anna Derelkowska-Misiuna, University of Warsaw, Poland

. 10:45 : Discussion

. 11:00 : Pause/Coffee break

. 11:15 :

Faut-il retraduire Le Seigneur des Anneaux de Tolkien ?

par Joachim Zemmour, Université de Bordeaux III

. 11:40

“And they lived horribly ever after” – Translating, Rewriting and Retranslating the Story of Shrek  

with Stefania Gandin, University of Sassari, Italy

. 12:05 : Discussion

. 12:20 : Déjeuner/Lunch

 

Après-midi/Afternoon  

(Présidence de séance/Chair : Virginie Douglas, Université de Rouen)

. 14:00     

La retraduction : miroir magique, boîte catoptrique ou kaléidoscope. Poil de Carotte et               les sept versions roumaines 

par Daniela Hăisan, Université Ştefan cel Mare, Roumanie

. 14:25     

Sans famille en roumain : retraductions et rééditions

par Raluca-Nicoleta Balatchi, Université Ştefan cel Mare, Roumanie

. 14:50 : Discussion

. 15:05 : Pause/Coffee break

. 15:20     

Traduire et retraduire Cuore 

par Mariella Colin, Université de Caen

. 15:45     

Machado de Assis retraduit pour les enfants

par Emilie Audigier, Universidade Federal de Santa Catarina, Brésil

. 16:10 : Discussion

. 16:25 : Conclusion  

par Virginie Douglas, Université de Rouen

Télécharger le formulaire d’inscription à cette adresse

avant le 28 janvier 2013.

contacts

virginie.douglas@wanadoo.fr

ou

florence.cabaret@univ-rouen.fr

Helden, idolen en iconen 3

Op woensdag 18 januari vond in Theaters Tilburg het 26e symposium over jeugdliteratuur plaats van Tilburg University. Men was wegens verbouwing aan de universiteit uitgeweken naar de schouwburg. Er waren bij aanvang ongeveer 200 mensen, veel te weinig om de grote schouwburgzaal te vullen. Gelukkig was de belichting zo geregeld dat het misschien op het podium nog wat leek. Zie bijvoorbeeld deze (slechte, sorry) foto:

Wim Hofman (de man die met wat goede wil achter het spreekgestoelte te zien is) begon en eindigde met echte Hofman-helden, hoewel gecreëerd door Edward Lear, de Jumblies, ofwel de Haspels, die in een zeef te zee gingen.

Maar eerst Echte Helden. Die waren vastberaden, onverschrokken, standvastig, vasthoudend, moedig, dapper, enzovoort - Wim Hofman had uit diverse bronnen een verzameling epitheta opgedoken. Voorbeelden gaf-ie ook, niet toevallig bijna allemaal uit Vlissingen en niet alleen Michiel de Ruyter.
Wat ze niet waren: bescheiden, eerlijk, voorzichtig, nederig, onbaatzuchtig, gereserveerd, en zo nog wat deugden van mensen die, aldus Hofman, 'stilletjes in het stof van de geschiedenis verdwenen'. 'Voor hen geen standbeeld of praalgraf.' Eigenlijk zijn er twee rijtjes deugden: die van de ridder, en die van de wijze.
Na WO II is het beeld wat gekanteld. Men gaat niet meer 'voor vorst en vaderland', zoals de helden voor wie die praalgraven en standbeelden zijn gemaakt, maar voor genot en gewin, en in het kader van de consumptiemaatschappij wordt dat als deugd beschouwd. Veel van de oude heldendeugden worden nu geassocieerd met macho's en hooligans, slechts achter het scherm van het war game kan men zich nog even oude held wanen.

Na deze inleiding, hier wellicht wat kort door de bocht samengevat, kon men kiezen uit vijf 'thema's', met ieder drie lezingen. Ik kon mij niet opdelen, dus van de vijftien (min een, wegens ziekte) lezingen heb ik er drie bijgewoond.
Floortje Zwigtman (alias van Andrea Oostdijk) pakte onbedoeld Wim Hofmans heldendraad op met haar vertoog over 'de zwarte kant van boekenhelden'. Want na een zeer onderhoudende omzwerving over o.a. oude leeservaringen (steeds teleurgesteld: waarom werkte het leven niet als in de verhalen die ze las?), Melvin Burgess (antiheld Gemma, in Junk), en de redders van de wereld (er zijn er veel te veel van in boeken) kwam ze terecht bij ware held Sam, in The Lord of the Rings. Want Sam weet, anders dan Frodo, de verleiding van de Ring te weerstaan, door het besef van zijn beperkingen.

Daarvóór hoorde ik Annette de Bruijn een pleidooi houden voor 'de zin van onzin', ofwel hoe je met de prachtige nonsens-verzen van Annie M.G. Schmidt iets zinnigs in het leesonderwijs kan doen, welke plek dit werk inneemt in de traditie van nonsens-poëzie. De bedoeling was ook iets te zeggen welke relatie het heeft met mondeling overgeleverde poëzie, maar dat kwam niet helemaal uit de verf.
En Farriba Schulz (Humboldt Universität) zag ik plaatjes tonen uit prentenboeken die met hulp van de computer tot stand kwamen. Leuke plaatjes (o.a. uit werk van Katje Kamm, Lauren Child, Blexbolex en Wouter van Reek), maar ze was slecht verstaanbaar en weinig systematisch, vond ik.

Gelukkig komt er voor de deelnemers nog een bundel waarin alle bijdragen zijn opgenomen.

Dan was er ook nog wat muziek te beluisteren: de vrolijke liedjes van Erik van Os en Paracetamol, en Sandra  Coelers, de laatste als omlijsting van Herman (vader, echtgenoot) en Marieke (dochter) Coenen, die vertelden hoe De groene pompoen tot stand kwam.
Borrel na, altijd prettig om mensen te spreken.

Zo hoorde ik dat men zich bij IBBY Nederland zorgen maakt om Literatuur zonder leeftijd. Zorgen die ik daags daarop bevestigd vond in de meest recente nieuwsbrief van IBBY Nederland en die ook IBBY Nederland betreffen.
Wat IBBY betreft, meldde men blij te zijn dat het Nederlands Letterenfonds 'voor 2011 en 2012' de internationale contributie van de Nederlandse sectie wil betalen. Het zou evenwel te gek voor woorden zijn als in 2013 moest blijken dat die contributie niet betaald kan worden. Het gaat om een nuttige internationale organisatie, waarvan ook secties uit landen als Bolivia, Chili, Cuba, Ghana, Haïti, Letland, Libanon, Maleisië, Nepal, Portugal, Servië, Slovenië en Venezuela lid zijn, naast buren als België, Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk e.d. En Nederland, nog altijd een van de rijkste landen ter wereld, zou geen contributie kunnen opbrengen?
Wat betreft LZL: het kost teveel. Dat kan ik mij voorstellen. De vier- à vijfhonderd abonnees op dit periodiek-in-boekvorm zijn met te weinig om de kosten op te brengen. Er moeten dus abonnees bij. Wie eens zo'n aflevering wil lezen, ' Afleveringen uit 2009 en eerdere jaargangen (voor zover nog beschikbaar) zijn voor 5 euro verkrijgbaar bij het IBBY-secretariaat.' Maar daarnaast zal er structureel iets moeten veranderen, denk ik.

Al met al ziet het tijdschriftenlandschap rond de jeugdliteratuur er tamelijk somber uit. Voortzetting LZL in 2013 onzeker, voortzetting Leesgoed idem, Jeugdliteratuur in praktijk verdwenen, in 2010 Leeskraam verdwenen... Er blijven naast (hoe lang?) het recensietijdschrift De Leeswelp enkel websites over, waarvan de nieuwsbron bij uitstek, Leesplein, voor 100 % gesubsidieerd wordt - en dat biedt tegenwoordig geen zicht op continuïteit.
Nog even en de kinderboekmensen kunnen zich voelen als de Haspels die in een zeef ter zee gingen.

Zie ook: Helden, idolen en iconen 2 (bespreking LZL 86), en Helden, idolen en iconen (1) (aankondiging symp.).

Helden, idolen en iconen 2

Literatuur zonder leeftijd 86 is de 'aansluitende aflevering' die deelnemers aan het symposium Helden, idolen en iconen (18 januari 2012) wordt beloofd.
De abonnees kregen zo middels de inleiding door Piet Mooren en Karen Ghonem-Woets al een voorproefje van het programma. Het redactioneel van deze aflevering suggereert verband met het thema van de Kinderboekenweek 2011, die 'Superhelden' als motto had, ondertitel 'over dapper durven zijn'. Die Kinderboekenweek vond 5-15 oktober plaats, dus wat dat betreft kwam deze aflevering helaas ruimschoots te laat.
Voor de ware kinderboekenliefhebbers (en tot hen richt LZL zich in de eerste plaats) maakt dat evenwel niets uit. Deze aflevering bevat een aantal stevige artikelen, die langer geldigheid hebben dan voornoemde Kinderboekenweek duurde.
Ik noem:
- het interview dat Karen Ghonem-Woets had met Annemarie van Haeringen, over helden en over 'less is more'.
- het interview van Annette de Bruijn en Piet Mooren met Jaap Robben en Benjamin Leroy. Nou ja, interview... ja, het zit er in, tussen uitvoerige bespiegelingen, onder meer over de 'zuurste anti-helden ooit', Harry en Huibert Zuur, in De zuurtjes...
- ... en over antihelden gaat ook het artikel van Bea Ros: 'De antiheld komt eraan: onuitstaanbaar, verwerpelijk en irritant'.
- het artikel van Sanne Parlevliet over 'fictionele en historische helden in historische jeugdboeken over het begin van de Nederlandse Opstand'. Voor buitenstaanders: met historische jeugdliteratuur worden verhalen aangeduid die in het verleden spelen. Het artikel is een analyse van vijf van zulke verhalen. En met die Nederlandse Opstand wordt de Tachtigjarige oorlog bedoeld.
- 'de ideologische kleur van de prins in een achttiende- en negentiende-eeuwse vertaling van Charles Perraults 'Cendrillon'', bekeken door Lien Fret.
- een studie door Inge Verouden van Robin en Knor, personages van Sjoerd Kuyper.
- een verhandeling van Lies Wesseling over 'Kikker & Pad tussen oraliteit en schriftelijkheid', ofwel het 'identificeren van sporen van oraliteit in deze verhalencyclus'. Met stip het meest academische vertoog in deze aflevering.
- hoewel genoemde inleiding ook een eind komt. Met als uitsmijter de laatste alinea:
'Zijn de helden van kinderboeken die tot films, tot toneelstukken, tot stripverhalen of tot graphic novels uitgroeien, die opgenomen worden in bloemlezingen en in musea of die toegezongen worden in klaslokalen en als evergreens tentoongesteld worden, niet net als katten zozeer bezig aan hun negen levens, dat ze alleszins icoon mogen heten?' Lees de zin (52 woorden) gerust tweemaal.
Het begrip icoon wordt aan de start van het artikel ingeleid.

Tussen deze bijdragen bevinden zich korte stukjes waarin diverse lieden over hun boekenhelden berichten: Benny Lindelauf, Majo de Saedeleer, Annelies Jorna, Vanessa Verstappen, Aline Sax, Henk Notté, Rindert Kromhout, Erna van Koeven en ondergetekende.
Dat levert, geheel voorspelbaar, een amusant en bont palet op, met zeer weinig overeenkomsten, niet onderling en niet met de iconen-in-wording van Karen Ghonem-Woets en Piet Mooren.

Literatuur zonder leeftijd 86 telt 152 p. (excl. omslag). ISBN 978 94 6167 079 3. Het is in principe te bestellen in de boekhandel (het zal zelden op voorraad zijn) of anders rechtstreeks bij Stichting IBBY Nederland. Die stichting heeft, begrijpelijk, natuurlijk liever dat men zich abonneert. Men kan zich ook meteen als begunstiger van de stichting ('vriend van IBBY') aanmelden.

Helden, idolen en iconen

Op 18 januari 2012 vindt het 26e Tilburgse symposium over jeugdliteratuur plaats en deze keer niet in de aula en aanpalende zalen van de universiteit, maar in en rond de Concertzaal van Theaters Tilburg. De universiteit wordt verbouwd, vandaar.
Het complete programma is te vinden bij de aankondiging op de website van de universiteit.
De symposiumcommissie bestaat uit Herman Beck (Universiteit van Tilburg), Annette de Bruijn (Universiteit Maastricht), Karen Ghonem-Woets (Universiteit van Tilburg), Jeanne Kurvers (Universiteit van tilburg), Maaike Meijer (Universiteit Maastricht), Piet Mooren (Universiteit van Tilburg), Inge Verouden (Universiteit Maastricht), Lies Wesseling (Universiteit Maastricht), Roos Wolters (Stichting Lezen) en Carine Zebedee (Universiteit van Tilburg).

Deze commissie verklaart de titel als volgt:
' Helden zijn er in soorten en maten, variërend van ontroerende antihelden tot superhelden die uitgroeien tot idolen of iconen. We denken bij dit thema dus niet uitsluitend aan helden uit helden- of avonturenverhalen. Zoals Arnon Grunberg al eens zei, heeft élk verhaal een held nodig: 'Geen verhaal kan zonder held. Het is de held die je door de saaie passages heen sleept, het is omwille van de held dat je blijft lezen' (in De troost van slapstick. Essays, 1998).


Het thema Helden, idolen en iconen roept de nodige vragen op. Wie zijn die helden uit de jeugdliteratuur? Welke helden zijn iconen geworden? Met welk soort helden identificeert een jeugdig publiek zich het liefste: met dappere helden, of ook met helden op sokken, antihelden en zelfs schurkachtige helden? Zijn de favoriete helden nog steeds de boekenhelden, of veeleer de helden van de beeldcultuur? Verschillen helden van 'nu' significant van helden van 'toen', of transnationale helden van vaderlandse? Wie waren de helden in de jeugdjaren van de volwassenen van nu? Vertonen helden in jeugdboeken en -media bepaalde onderscheidende kenmerken? Kunnen helden voor kinderen in bepaalde 'typen' onderverdeeld worden? Wat leert onderzoek ons over de relaties tussen bepaalde typen helden en identificatie¬processen bij kinderen en adolescenten?  '

De openingslezing wordt gehouden door Wim Hofman (zie ook Wim's Blog): 'Ze voeren ter zee in een zeef'. Ja, dat is wel heldhaftig.
Afsluitend treedt Erik van Os op. Tussendoor een optreden van Herman Coenen, Marieke Coenen en Sandra Coelers.

Deelname kost € 150,-. (Studenten (HBO en universiteit, onder vermelding van studentkaartnummer) € 30,-.)
Voor die wat forse prijs krijg je naast het prachtige programma ook de aansluitende aflevering van Literatuur zonder leeftijd en de symposiumbundel.
Verslag van dit symposium volgt (o.a.) op dit blog. IJs en weder dienende, uiteraard.